ACTA SYNODALIA
SACROSANCTI CONCILII OECUMENICI VATICANI II
VOLUMEN II
PERIODUS SECUNDA
PARS II
CONGREGATIONES GENERALES XL-XLIX
TYPIS POLYGLOTTIS VATICANIS MCMLXXII
UBRARY
MT. ST. ALPHOMSUS SEMINA"Y ESOPUS, NEW YORK 12429
f/
/ir.J
jtZ • Jl
%
CONGREGATIONES GENERALES
CONGREGATIO GENERALIS XL 3 octobris 1963
CONGREGATIO GENERALIS XL 3 octobris 1963
Exc.mus P. D. Pericles Felici, arch. tit. Samosatensis, secretarius generalis S. Concilii :
Moderatur hanc congregationem em. mus ac rev.mus D. card. Leo Ioseph Suenens, arch. Mechliniensis-Bruxellensis.
Petierunt verba facere circa introductionem et cap. 1 1 schematis de Ec- clesia: em.mi ac rev.mi DD. cardd. Beniaminus Arriba y Castro, arch. Tarraconensis in Hispania, Ioseph Ritter, arch. S. Ludovici in Statibus Foederatis Americae Septem trionalis, Paulus M. Richaud, arch. Burdi- galensis in Gallia, Carolus Confalonieri, Augustinus Bea; exc.mi DD. Franciscus Seper, arch. Zagrabiensis in Iugoslavia, Gerardus de Proen^a, arch. Adamantinus in Brasilia, Eugenius D’Souza, arch. Nagpurensis in India, Aemilius Blanchet, arch. tit. Philippopolitanus, Abilius dei Campo, ep. Calaguritanus in Hispania, Simon Hoa Hien, ep. Dalatensis in Viet- nam, Hyacinthus Argaya, ep. Mindoniensis in Hispania, Hermannus Volk, ep. Moguntinus in Germania, Antonius Pildain, ep. Canariensis in Hispa- nia, Angelus Jelmini, ep. adm. ap. Luganensis in Helvetia, Ioannes Heenan, arch. Vestmonasteriensis in Anglia, Felix Scalais, arch. Leopol- dopolitanus in Congo, van Velsen, ep. Kroonstaden. in Africa Meri- dionali.
Nunc mihi dixerunt loqui petiisse em.mum card. Lercaro, qui suo nomine et ante alios cardinales loquetur.
1
Em.mus P. D. IACOBUS card. LERCARO Archiepiscopus Bononiensis
Venerabiles Patres ,
Ante omnia declaro titulo prorsus personali me hic locuturum esse.1
Ut autem magis sit perspicua oratio mea, in partes tres dividitur.
Pars prima : quae ad tres locos attinet gravissimos huius cap. I quos
aliquomodo corrigendos existimo.
Permulti oratores emendationes minoris momenti proposuerunt:
1 Cf. initium disceptationis circa prooemium et cap. I schematis de Ecclesia in vol. II, parte I, pp. 391 ss.
10
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
huius enim capitis redactio, etsi globatim talis est ut nos gratissimos commissioni recidat quae id elaboravit, ad verbum — ut ita dicam — recognitione eget, praesertim ut evidens sit et semper idem usus prae- cipuorum vocabulorum (Ecclesia, societas, Corpus mysticum et similia) quae varia significatione et ambigua saepius videntur adhiberi .2
Sed insuper, tres sunt maximi momenti emendationes quas alii ora- tores iam proposuerunt quasque novis et — ni fallor — validioribus argumentis defendere conabor.
1. Verum quidem est adfirmare « Ecclesiam ut societatem visibilem, et mysticum Christi Corpus non duas res esse sed unam tantum ». Res una sunt, sed non secundum unam rationem formalem sed secundum duas distinctas rationes.
Ecclesia, ut societas, et Corpus Christi mysticum duos aspectus di- stinctos exprimunt qui plene et perfecte simul incidunt quod attinet ad ordinem essentialem et ad divini Conditoris normam constitutivam, qui tamen eodem modo iidem esse non possunt in ordine existentiali et hi- storico: hoc enim in ordine duo illi aspectus eamdem amplitudinem non semper habent, inter se contentiones etiam nunc praebent et usque ad humanae historiae finem praebebunt, cum tandem Ecclesiae et my- stici Corporis identitas et aequalitas consummata et manifestata erit.
Qua de re id, quod Harlemensis episcopus nomine neerlandensis conferendae proposuit, valde probo: quod si tamen acceptum non erit, subordinate proponere velim adfirmandam esse Ecclesiae et mystici Cor- poris realem identitatem, sed illico adiiciendum esse « non secundum eamdem rationem »: si enim sic et simpliciter identitatem illam affir- maremus, nimia consequentia deduci possent, ut apparet ex nonnullis theologorum doctrinis quae post Mystici Corporis encyclicam fuerunt.
2. Quod ad par. 8 (pag. 12, lin. 3) attinet, i. e. ad cognitam iam assertionem « reapse et simpliciter loquendo Ecclesiae societati incorpo- rantur illi tantum qui... iunguntur vinculis professionis fidei, sacramenti et ecclesiastici regiminis ac communionis ».
Iam maxima pars Patrum, qui de hoc capite locuti sunt, hanc asser- tionem reiecerunt: omnibus eorum emendationibus assentio, et id po- tissimum probo quod exc.mus Carli Signensis ep. proposuit: i. e. pro verbis « reapse et simpliciter » substituenda esse verba « plene et per- fecte ». c
Argumentum tantum pro hac emendatione adiicere volo quod, sal- tem ut mihi videtur, nemo attulit.
Haec emendatio non tantum neque praecipue ex argumentis, ut ita dicam, oecumenicis pendet: non praecipue ut nostris christianis fratri-
CONGREGATIO GENERALIS XL
11
bus indulgeamus, confiteri debemus eos Ecclesiae incorporatos esse eo- rum baptismatis virtute.
Sed haec doctrina — qua per baptismum valide acceptum in Ecclesia in compage visibili homines semel et semper iunguntur — doctrina ca- tholica est quae omni aetate valuit: ut deducitur e Bulla de Armeniorum Unitate, in Florentino Concilio, e can. 2 « De Poenitentia » sess. XXIV Tridentini Concilii, e can. 87 Codicis luris Canonici et, verbis clario- ribus, e norma parallela novi luris Canonici pro Orientalibus quam a nemine audivi citatam, quae rem diudicat quia novum illud ius anno 1957 sancitum est, post encyclicas ergo Mystici Corporis.
Doctrina igitur catholica traditionalis est baptismum secundam na- tivitatem hominis esse quae constituit hominem personam in Ecclesia et eum Ecclesiae incorporat et quidem irrevocabili modo propter ipsum indelebilem sacramentalem characterem: non obstantibus schismate vel haeresi vel apostasia, quae minuere tantum possunt plenam fruitionem iurium et bonorum socialium...3
3. Nihil schema dicit, ne breviter quidem, sed explicite et forma- liter de relatione ontologica inter Ecclesiae mysterium et Eucharistiam non ut sacramentum tantum sed ut actionem etiam et quidem ut actio- nem communitariam.
Dicendum est nos per Eucharistiam a mundo carnis et peccati in regionem Christi caelestis et gloriosi transduci, ad vitam in Spiritu. Per Eucharistiam ergo christifideles coadunantur et constituuntur in actu populus electus Novi Testamenti, ipsi in regnum caelorum ante diem introducuntur, cum Patre reconciliantur et vivificantur.
Per Eucharistiam Ecclesia actionem ultimam et perfectam agit quam in terris agere potest, ’Exxfo]o(a vere est: ita ut Ecclesia formaliter et essentialiter constituatur coetus culticus; extra hanc actionem Ecclesia, certo, iam est sed tunc tantum in actu perfecte est cum communitas in Spiritu coadunata consumit et consumitur in uno pane quod Corpus est Christi verum, quo unum Corpus sumus ,4
Secunda pars : Biblicae imagines et intima vis, dynamismus ut dicitur /
Ecclesiae.
Magna animi commotione et gaudio audivi quod nonnulli oratores dixerunt maiorem in lucem proferendas esse perspicuas biblicas imagi- nes, eas praesertim quae de Dei familia sunt et de regno caelorum (de quibus novam paragraphum ad hoc addendum puto).
Consentio etiam cum em.mis Rugambwa et Gracias et exc.mis Gar- rone, Elchinger, Djajasepoetra, Ancel, Guano de connexione inter ima-
12
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
gines illas et intimam Ecclesiae vim et dvvajuiv, id est Ecclesiae impul- sionem essentialiter missionariam in totum orbem cuius verus sensus est non praeesse sed servire.
Unum tantum adiungere conor quod complere et illustrare poterit sententias Patrum quos supra memoravi.
Ecclesia in Vetere Testamento et in Prophetis praecipue in Evange- liis et in apostolorum scriptis nominatur Novum Genus ( 1 ad Cor.; ad Rom.6), Nova Creatio (2 ad Cor.; Gal.1), in Christo Iesu in quo omnes creati (ad Ephz) et convivificati et conresuscitati sumus (item ad Eph.9).
Igitur notio Ecclesiae ut Novae Creationis quae emanat a Christo paschali — crucifixo et glorificato — constituit optimam relationem, optimum fundamentum relationis 10 inter Ecclesiam ipsam et omnes res quae ‘creatae sunt, relationem nempe inter regnum caelorum et totam historiam hominum.
Hoc quidem certe ad Ecclesiam spectat: omnes creaturas, creationem totam adsumere in se et colligere. Sed ista assumptio et recapitulatio omnium rerum, esse non potest mera quaedam assumptio: neque suffi- cere potest assumptio animo religioso fine latreutico facta. Debet esse vera Nova Creatio quae totaliter transfiguret primam creationem a pec- cato et a diabolo violatam: transfiguratio est quae fit per crucem, exigit kenosim et postulat mortem et resurrectionem.
Non potest esse mera sublimatio psychologica vel ethica neque mera consecratio religiosa sed debet esse alterum nasci, deorsum nasci, partus cum magna pressura (ut in loanne n): uniuscuiusque hominis, omnium hominum, totius creaturae (ut in ad Romanos 12 ).
Ecclesia est matrix simul et fructus huius partus cosmici. Unde Ec- clesiae vis et dvvapLLQ , unde missio Ecclesiae de qua dixerunt em.mi Ru- gambwa et Camara, exc.mus Ancel et ceteri.
Qui noluerunt certe in constitutionem dogmaticam introducere de- scriptionem rerum et factorum Ecclesiae huius temporis; sed dicere theologice voluerunt de mysterio Ecclesiae et ad promulgationem eius mysterii aliqua magna principia quae in Evangelio sanciunt modum verissimum et efficacissimum praesentiae Ecclesiae in mundo et in toto mundo: praesentia quae est potissime martyrion, id est testimonium purissimum Evangelii coram omnibus hominibus; praesentia quae est potissime diaconia, id est servitium quod praebetur ab eo qui semper et humillime eligit minimus esse et servus omnium, praesertim eorum qui parvi sunt et humiles et pauperes, quibus, iuxta Lucam, sextum™ datur sine spe aliquid recipiendi...14; praesentia tandem quae est missio Ecclesiae in mundum universum ad praedicandum Evangelium omni crea-
CONGREGATIO GENERALIS XL
13
turae...15 ita ut Ecclesia nunquam se existimare possit stabilem et per- fectam in quadam gente aut natione aut lingua aut humano cultu.
Hoc non est historia Ecclesiae, sed doctrina de Ecclesia.
In tertia parte, hanc paucissimis verbis propositionem facere velim.
Patres 16 qui ante me dixerunt pretiosam prorsus 17 operam dederunt non solum ad singulas emendationes proponendas, sed etiam ad melius in universum totum 18 hoc caput reddendum.
Commissio de doctrina, quae iam cum magna sollertia et constanti consensionis desiderio laboravit — eique iterum gratias agimus mul- tas — nunc ad maiora vocatur.
Cum ante oculos propositiones habeat quae altiorem tonum maio- remque vigorem totius capitis reddere possint quaeque tributum sunt non huius vel illius episcopi sed saepius cunctae cuiusdam conferentiae episcopalis, commissio de doctrina non poterit tantum minores accom- modationes apportare; commissio, ut mihi videtur humillime ,19 cogita- tione revolvere totum caput debebit, etsi praesenti redactione ut basi valida uti poterit.
Ad hunc finem et ad adaequationem huius capitis cum allocutione Summi Pontificis, commissio optimo consilio vocabit ad cooperandum Patres illos qui in ultimis congregationibus nostris ostenderunt se de Ec- clesia tanta cum amplitudine et magnanimitate cogitare.
Occasio hic datur prima 20 ad applicandam normam art. 65 par. 4 Or- dinis Concilii, qua Patres admitti et audiri possunt in sessionibus spe- cialibus commissionum conciliarium.
Titulo prorsus personali et salvo meliore iudicio, oro humillime em.mos Silva, Rugambwa, Gracias et exc.mos Ancel, Guano et alios ut velint inter se comparare et coordinare propositiones suas magnificas 21 quae mihi videntur facile coordinari posse; auspicio exprimo eos a com- missione de doctrina convenienter audiri ut conferre possint ad altiorem et pleniorem nobilioremque formam reddendam doctrinae de mysterio Ecclesiae pro hominibus huius temporis. Dixi.
In textu scripto tradito : 1 Praemitto me loqui titulo prorsus personali. 2 adhibentur. 3 Quod aliter schema adfirmare videtur, corrigendum est utpote novum quoddam, non congruens verae constantique Ecclesiae traditioni. 4 deest. 5 quasi dynamismus. 6 ( 1 Cor. 15, 22. 45; Rom. 5, 15). 7 (2 Cor. 5, 17;
Gal. 6, 15). 8 ( Eph . 2, 10). 9 (Eph. 2, 5). 10 deest. 11 (Io. 16, 21).
12 (Rom. 8). 13 deest. 14 (Luc. 6, 34-35). 15 (Mc. 16, 15). 16 deest.
17 deest. 18 deest. 19 deest. 20 datur. 21 deest.
14
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
2
Em.mus P. D. BENIAMINUS card. DE ARRIBA Y CASTRO Archiepiscopus Tarraconensis
Venerabiles Patres conciliares,
Liceat mihi antequam finis imponatur tractationi cap. I de Ecclesia et gradus fiat ad cap. II aliqua verba proferre de B. Virgine Maria, nempe an doctrina mariana tractanda sit necne in schemate de Ecclesia.
Loquor nomine plus quam 60 Patrum, qui mecum votum subscri- bere petierunt.
In examine his diebus peracto schematis de Ecclesia ac speciatim de ipsius ordine determinando, Patres aliqui gravem suscitarunt quaestio- nem circa possibilem inclusionem in praefato schemate doctrinae a Con- cilio tractandae de B. Virgine Maria.
Factum praedictum duplicem inducit magni momenti quaestionem:
1. An doctrina conciliaris de B. Virgine Maria peculiari sit sche- mate proponenda vel minus.
2. Si, demum, doctrina mariana in schemate ecclesiologico esset pertractanda, quisnam in illo schemate locus aptior esset iudicandus?
Conveniens responsio duplici enuntiatae quaestioni, non opportunum solum sed et necessarium convincit interventum nostrum, disputatione perdurante cap. I de Ecclesia, quippe quod, ut postmodum liquido ap- parebit, propositum problema intime connexum esse poterit cum prae- fato capitulo.
Problema autem istud grave diximus, quoniam B.mae Virginis Ma- riae mysterium consone est a sancta Synodo proponendum cum illis pro- prietatibus atque cum ordine illo quibus a Deo est in oeconomia salutis dispositum. Ad hoc autem obtinendum magni momenti est locus trac- tationi idoneus.
Quaerimus ergo iterum: quisnam est locus iste idoneus existi- mandus?
Duplici illa possibili solutione prae mente habita, responsio nostra plana atque sincera est, criterium hucusque officiale assignans doctrinae de B. Virgine Maria speciale schema, satis melius putandum his prae- cipue rationibus:
1. Quoniam si adaequate mysterium Mariae et mysterium ipsius Ecclesiae comparari possent, mysterium marianum non minus sed maius esset agnoscendum.
CONGREGATIO GENERALIS XL
15
2. Amplior facilitas ad doctrinam marianam iuxta proprias ipsius conditiones enucleandam.
3. Difficultas marialem doctrinam coarctandi et harmonice pro- ponendi in alieno schemate.
4. Periculum imminuendi B. Virginis celsitudinem atque missio- nem ex inadaequatis praedesignati loci conditionibus.
Haec omnia sereno animo considerantes, propositum hucusque offi- ciale in quo peculiare statuitur schema de B. Virgine, felicius atque effi- cacius putamus.
Sed attendamus etiam opinionem illorum qui tenent doctrinam de B. Virgine in schemate de Ecclesia posse melius proponi.
Huiusmodi solutionem acceptabilem dicimus vel minus: pendebit siquidem a modo marialem doctrinam declarandi.
Solutionem quamlibet per quam characteres et limites ecclesiales B. Virgini imponantur, ita ut Deiparae magnalia, eius missio et super Ecclesiam transcendentia oblivioni mandentur, acceptare non possumus.
Potest namque accidere ut aliqui erratas aliorum opiniones 1 nimis attendentes, B. Virgini positionem mere passivam assignent; positionem, dicimus, in oeconomia salutis unice receptivam aut Ecclesiae repraesen- tativam. Ita videlicet ut B. Virgo nihil aliud credatur nisi prima a Christo redempta, et, qua talis, Ecclesiae culmen, exemplar et figura. His omni- bus praecognitis et admissis, si B. Virginis munus salvificum eiusque mediatio negentur, amittitur prorsus activus et vitalis influxus Mariae in ecclesiali mysterio. Si res ita se habet, Maria utique prima Ecclesiae filia diceretur; re tamen vera, est Ecclesiae Mater.
Quia ergo deformationem mysterii mariani eiusque diminutionem admittere non possumus, neque compendiosam quamlibet consideratio- nem neque in schemate de Ecclesia minus aptam inclusionem probabi- mus quae deformationi vel diminutioni praedictae 2 ansam praebeant.
Volumus autem animo benevolo et ampla mente considerare inclu- sionem doctrinae marialis in schemate de Ecclesia. Dicimus ergo prae- dictam inclusionem non utique uti meliorem solutionem, sed absolute recipi posse, dummodo titulo officialis schematis vere fideliterque respon- deat, nempe: De B. Virgine, Ecclesiae Matre.
Maria, equidem, praedestinata est Dei hominumque Mater quia, uti saepe saepius tradiderunt nobis Patres et Romani Pontifices (inter quos speciali mentione digni memorantur S. Pius X et Pius XII), Maria ad Capitis Corporis mystici maternitatem evecta et mater spiritualis effi- citur membrorum.
Ecclesia igitur pendet in sua natura, exsistentia et vita a maternitate
16
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
spirituali Virginis Mariae, quae, ex sua parte, est prorsus dependens et omnino subordinate cooperatur actioni regeneratrici et salutari Iesu.
Unde bene loqui possumus de Maria cum de Ecclesia loquimur, ita tamen ut mysterium marianum totum influat mysterium Ecclesiae. Ma- ria enim vere est Mater Ecclesiae.
Quare, si schema B. Virginis includeretur in schemate Ecclesiae, has duas conditiones nos proponeremus:
1. Doctrina de B. Maria Virgine exponatur immediate post cap. I pradsentis schematis Ecclesiae, sed non sub eodem capite, sed novum caput eflormans, quod cap. II appellaretur. Si enim doctrinae de populo Dei, de hierarchia, de laicis caput integrum et proprium conceditur, nonne hoc maiori merito concedendum erit doctrinae de B. Virgine Maria?
2. Doctrina de B. Virgine Maria in hoc cap. II schematis de Ec- clesia ea extensione et profunditate tractetur quam exigunt eiusdem Vir- ginis privilegia, altissima missio et maternale munus ad quod Deus ab aeterno eam elegit et prout de facto in historia revelationis locum ha- buerunt. Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 opinationes. 2 praedictis.
3
Em.mus P. D. CAROLUS card. CONFALONIERI Venerabiles Patres,
Disserentes de Ecclesia, quam, singulare donum a Patre hominibus elargitum, suo sanguine condidit Christus Dominus, et Pentecostes die peculiari virtute caelitus delapsa roboratam, manifeste promulgatam vo- luit, si huius Sanctae Synodi mens erit pleniorem definitionem Ecclesiae promere, videtur non praetereundum factum illius Sancti Spiritus effu- sionis recolere, idque loco magis idoneo, constrictisque utique verbis, in nostrum schema inserere.
Etenim, post Spiritum Sanctum, die Pentecostes, ignitarum lingua- rum specie susceptum, eodemque Paracleto repleti, tunc primo mundo collocuti sunt apostoli, prima vice « stans Petrus cum undecim levavit vocem suam et locutus est»...1, iucundissimam et vere locupletem messem colligentes: « appositae sunt scii., animae circiter tria milia »...2 Agitur proinde de prima ac solemni manifestatione nostrae Ecclesiae quam unam sanctam catholicam et apostolicam edicimus et praedicamus...3
Nedum ergo absonum, consentaneum potius apparet in tanti mo-
CONGREGATIO GENERALIS XL
17
menti schemate, quo omnia fere elementa Ecclesiae, solemnius quam superioribus temporibus, in praesenti Concilio oecumenico pertractan- tur, ipsius Ecclesiae splendidissimam apparitionem memorari.
In Concilii insuper documentis praevenientibus et concomitantibus saepe saepius audivimus Concilium oecumenicum novam et praeclaram Pentecostem esse novamque Epiphaniam, et a doctrina et a spiritu Pen- tecostes substantiam et vitam accipere; hoc Vaticanum templum veluti altero apostolorum coenaculo comparari, et quemadmodum apostoli in coenaculum ita et nos hoc templum ingredi posse 4; ut 5 grande huius- modi eventum veluti novam Pentecostem evasurum ac inde rursus Spi- ritum Sanctum prodigiali modo in Ecclesiam caelestium donorum copiam effusurum, in eaque renovari 6 Pentecostes mirabilia . Satis.
In textu scripto tradito-. 1 {Act. 11, 4. 14). 2 (ib. 41). 3 De qua anti-
quioris aetatis praefatio ambrosianae Ecclesiae, in missa pro baptizatis, mane die sancto Pentecostis, canit: “ ... quia hodie Sancti Spiritus celebramus adventum. Qui principiis nascentis Ecclesiae, cunctis gentibus imbuendis, et deitatis scientiam indidit et loquelam. In diversitate donorum mirabilis operator, unitatis variarum- que gratiarum distributor... ” (Sacramentarium Bergomense, ed. A. Paredi, Ber- gamo, 1961, p. 204). 4 debere. 5 deest. 6 renovatum iri.
4
Em. mus P. D. PAULUS M. card. RICHAUD Archiepiscopus Burdigalensis
Em.mi Praesides, venerabiles Fratres,
Duas tantum emendationes reverenter propono ad cap. I schematis de Ecclesia.
1. Mihi videtur exoptandum ut in introductione fiat ampla mentio textus cap. I epistolae ad Ephesios. Haec apostoli verba videntur esse verum summarium totius doctrinae de Ecclesia quae bene exponitur in schemate. Etenim versicula huius capitis epistolae Pauli possent, non solum illustrare talem doctrinam, sed etiam assumi ut eius fundamentum inspiratum ac completum, speciatim a versiculo 3 ad 6, a versiculo 10 ad 12, et tandem in versiculis 22 et 23.
2. Non apparet sufficienter, ni fallor, in diversis numeris istius ca- pitis schematis visio Ecclesiae orantis. Nam si Ecclesia, ut saepe saepius dicitur, Christi continuatio est, non possumus oblivisci quod Christus in terra diu noctuque oravit et nunc in caelo semper ad interpellandum
18
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
pro nobis constituitur. Ergo Ecclesia manifestanda est quoque in sua functione praestantissima orationis, supplicationis, contemplationis, gra- tiarum denique actionis. Dixi.
5
Em. mus P. D. IOSEPH card. RITTER Archiepiscopus S. Ludovici
Venerabiles Patres ,
« Ecclesia est sacramentum intimae totius generis humani unitatis eiusque cum Deo unionis ». Sic, benissime et aptissime loquitur introduc- tio schematis de Ecclesia. Immo dicit sacramentum esse tum signum tum instrumentum huius unitatis et unionis...1 Ideoque, in par. 7 ... 2 , schema optime dicit: « Ecclesia... his in terris mediorum sanctificationis com- page constat ».
Fere omnes aliae propositiones, seu sententiae, schematis loquuntur de Ecclesia ut communitate fidei, amoris et gratiae. In hoc sensu, Eccle- sia identificatur cum hominibus Deo iam unitis; est effectus actionis di- vinae sanctificantis et unificantis. Proinde schema valde deficiens est, fere silens de modo in quo Ecclesia est signum et instrumentum unionis, de mediis sanctificationis quibus Ecclesia constat, et de actionibus quibus ministerium exercet et missionem implet.
Meo iudicio par. 7, de Ecclesia in terris peregrinante, immediate post verba « constat et sustentatur » in lin. 7, tractatum saltem genericum de dynamismo, de ministerio salvifico Ecclesiae continere debet. Hic in- veniri debet praesertim theologia de Verbo Dei, vivente et efficaciter operante in Ecclesia Christi. Verbum et Sacramentum, cum regimine, ministerium activitatemque Ecclesiae salvificam et sanctificantem com- prehendunt.
« Praedicare », « docere » — conceptualiter, hae activitates fere syn- onymae sunt cum Ecclesia; realiter tamen in multis regionibus Eccle- siae vix exercentur, in aliis tantum debiliter; aestimationem vero re- verentiamque debitas in paucissimis recipiunt.
Causalitas sacramentorum a synodo Tridentina tam clare et perfecte enucleata, efficaciam Verbi in Ecclesia praedicati in umbras...3 abiiciebat. Reformatio liturgica, renovatio ecclesiastica, « aggiornamento » doctri- nalis et disciplinaris — omnia haec sine instauratione praedicationis ad pristinam dignitatem ne concipi quidem possent.
Nec dicatur hanc materiam pertinere ad aliud schema vel ad aliam commissionem! Anno praeterito, magno cum gaudio schema de Verbo
CONGREGATIO GENERALIS XL
19
Dei accepimus ex secretariatu pro christianorum unione. Quis scit ubi, quando, vel quomodo amissum aut praetermissum aut reiectum fuerit. Sed nihil importat. Theologia de Verbo Dei in schemate de Ecclesia in- stitui ab initio debebat, quia Verbum Dei vivit, illuminat et vivificat solummodo in Christi Ecclesia.
Verbo et opere Deus hominibus se revelat ac communicat: haec est historia salutis humanae. In Christo protulit Deus hominibus verbum ultimum et opus salutis perfectum. Et verbum et opus, signa amoris divini indeficientis, perdurant, operantur, et manifestantur in Ecclesia et per Ecclesiam, quae ipsa est sacramentum eiusdem amoris. Verbum et opus sacramentale essentialia sunt Ecclesiae; nec datur nec dari potest conceptus eiusdem adaequatus sine clara perceptione huius operis et huius verbi. Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 (pag. 7, lin. 6). 2 (pag. 11, lin. 5). 3 (imo
in tenebras).
Animadversiones additae :
In fasciculo cuius titulus est « Emendationes super schema de Ecclesia », in pagg. 10-14, una exhibetur emendatio quae requirit inversionem ordinis par. 5 et 6 huius schematis. Haec emendatio commendata fuit tum a 13 episcopis ex Africa Centro-Orientali, tum a Patribus conciliaribus linguae germanicae et con- ferendae episcoporum scandinavensium, tum a cardinali, archiepiscopis et episco- pis regionis Parisiensis. Quibus omnibus nominibus illustrissimis ut etiam meum adiiciatur volo.
Ecclesia Christi est grex, est vinea et ager Dei, est Dei familia et populus, est Sponsa Christi. Vera sunt haec omnia; nihilominus non univoce sed analogice dicuntur. Utrum haec vel illa imago, seu analogia, maioris sit momenti quam aliae non possumus dicere. Certissime possumus negare ullam per seipsam, etiamsi sit mystici Corporis, posse Ecclesiam totaliter explicare. Unde omnes imagines, utpote scripturisticae, sunt magni momenti et non parvipendendae.
His perpensis, obiiciendum est, ut mihi videtur, non contra illa quae posi- tive dicuntur in schemate de variis analogiis, sed contra diversos perfectionis gra- dus quos schema iisdem assignare videtur. Imaginem secundum quam Ecclesia est Corpus Christi intensive et extensive evolvit; alias imagines vix enumerat. Hoc modo, videtur schema distinguere inter illam ut primariam et essentialem ac has alias ut secundarias et accidentales. Talis distinctio affirmari neque debet neque potest, ideoque nec implicari nec permitti potest.
Em .mi Patres: Fructuositatem theologicam et cultualem multorum studiorum in Corporis mystici analogia fundatorum non ignoro, non nego, minuere non volo. Attamen negligentiam erga alias imagines iamdiu vigentem ut non sustineamus nec foveamus volo. Tempus est, mihi videtur, investigandi et enucleandi doctrinam in eisdem contentam. Quales et quantos fructus possimus ex huiusmodi investiga- tionibus expectare, opera recentiora quae in consideratione « populi Dei » sistunt iam demonstrarunt.
Unde schema de Ecclesia sic ordinari debet ut talibus investigationibus tum
20
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
directionem tum impetum praebeat. Ineffabilitatem Ecclesiae perfectionis sic il- lustret ut omnibus fiat evidens omnes imagines et analogias in verbo Dei contentas necessarias esse ad eam clare intelligendam; attentionem tum peritorum tum fide- lium ad divitias fidei tam multas, tam magnas, et tam neglectas dirigat.
Ad hunc finem attingendum sequentia iuvabunt: 1. Par. 5 actualis sequatur sextam; 2. Aliquantulum amplificetur discussio in par. 6 contenta saltem de ali- quibus imaginibus; 3. Abbrevietur discussio de Corpore mystico.
Omnia haec expleri facile poterit, mihi videtur, componendo par. 6 emenda- tionis parisiensis cum par. 6 emendationis germanicae ita ut illa fiat par. 5, haec fiat 6, schematis recogniti.
6
Em. mus P. D. AUGUSTINUS card. BEA Venerabiles Patres,
Summus Pontifex Ioannes XXIII, v. m.l statuerat a Concilio sub- stantiam vitae christianae e puris fontibus Sacrae Scripturae et Tradi- tionis illustrandam esse. Possumus interrogare :2 respondentne capita quae nunc examinamus huic requisito? Certe, in multis respondent et bene respondent / sed in aliis, non paucis / minus. Humiliter censeo 5 textus biblicos omnino accurate examinandos esse, ut iam egregie notavit em. mus card. Ruffini. Et idem valet de textibus e traditione desumptis. Utrumque hodie maioris momenti est, quod Concilium etiam fratribus christianis non catholicis Ecclesiae naturam, unitatem eiusque munus ostendere vult. Ipsis autem nobiscum communes sunt fontes Sacra Scrip- tura et antiquissima traditio, et si dialogus cum ipsis ineundus est — id quod Summus Pontifex noster ultimo die, Dominica ,6 denuo inculcavit et « statim fieri » debere — dialogus hic 7 hoc fundamento inniti debet. Quare argumentatio ex his duobus fontibus summa diligentia propo- nenda est, ita ut nihil minus recte dicatur et ea proponantur quae doctrinam re vera in hodiernis conditionibus probent .8
Liceat haec paucis exemplis illustrare e capp. I et — anticipando 9 — II desumptis.
1. Ac primum quidem de Sacra Scriptura.
Ad ea quae em. mus card. Ruffini iam dixit, addere liceat sequentia A
Pag. 11, linn. 13 ss., sermo est de unica Ecclesia Christi, sed nullum omnino tentamen fit ut 11 haec unicitas, quae pro dialogo oecumenico est tanti, tanti momenti ,12 ex Sacra Scriptura probetur A Asseritur deinde Christum suam Ecclesiam Petro et apostolis eorumque successoribus tradidisse: iterum sine ulla probatione, quamvis praecise in hac re « suc- cessoribus traditam esse » 14 cardo sit totius quaestionis cum christianis non catholicis e reformatione oriundis. Ecclesiam sic a Christo institutam
CONGREGATIO GENERALIS XL
21
esse Ecclesiam catholicam romanam in textu asseritur quidem ,15 sed non probatur ex fontibus; in nota 21 correspondente 16 citantur professio fidei tridentina et Concilium Vaticanum I, constitutiones de fide. Denique asseritur Ecclesiam a Christo fundatam esse « columnam et firmamentum veritatis» erectam super Petrum et apostolos eorumque successores, al- lato textu Primae ad Timotheum, cap. 3, vers. 15. Sed illo textu apo- stolus nullo modo 17 dicit hanc « columnam » erectam esse « super Pe- trum et apostolos », sed potius Timotheo , dum ipse S. Paulus venerit Ephesum , dicit in dubiis sequi debere doctrinam Ecclesiae quae est co- lumna et firmamentum fidei. E contra, fideles esse super... — fideles, non loquitur de Ecclesia — fideles esse superaedificatos super fundamentum apostolorum et prophetarum 18 explicite statuitur in epistola ad Ephesios, cap. 2, vers. 20-22, qui textus...19 magis cum nostra re cohaereret 20 quam verba quae ex epistola 21 ad Timotheum desumuntur .22
Aliquando etiam textus Sacrae Scripturae perperam afferuntur. Ita v. g. pag. 8, n. 4 ...23, confunduntur loci qui agunt de Spiritu Sancto qua- tenus Spiritus Sanctus 24 est tertia persona Sanctissimae Trinitatis habi- tans in nobis ( 1 ad Corinthios, etc. ) — confunduntur 25 cum textibus qui agunt de « spiritu » tamquam dono creato in anima hominis, 26 v. g. ubi spiritus comparatur cum aqua viva saliente in vitam aeternam, qui non est Spiritus Sanctus f1 vel ubi sermo est de « spiritu » qui vivit per iusti- tiam — dicitur in oppositione ad corpus, quod per peccatum moritur 28 (Romanos, cap. 8, vers. 10).
Et haec sufficiant, quamvis plura alia exempla afferri possent de usu Sacrae Scripturae.
2. Iam pauca de traditione.
Ad ostendendam fratribus non catholicis naturam et munus Ecclesiae, res non primario nec praevalenter probandae sunt ope documentorum recentiorum supremi magisterii Ecclesiae quae sunt posteriora 29 separa- tione saeculi xvi vel etiam posteriora 30 separatione saeculi xi. E con- trario, theologice profundius procedendum est et ante omnia et maxime radices doctrinae in antiquissima traditione Ecclesiae indicandae sunt, prout statim e pluribus exemplis patebit. Ita enim fides communis saecu- lorum ante separationem, sive saeculi xvi sive saeculi xi, apparebit et fundamentum ulteriori 31 doctrinae explicandae 32 parabitur.
Sumo unum vel aliud exemplum ex cap. II, ubi agitur v. g.33 de epi- scopatu, de presbyteris, de diaconibus. Ubi probatur consecrationem episcopalem pertinere ad sacramentum Ordinis, provocatur quidem ad Patres, Liturgias orientales et occidentalem, sed in nota (nota 12) datur sola generalis quaedam affirmatio hoc exprimi « in omnibus documentis liturgicis».
22
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
Ubi sermo est de presbyteris (n. 15, pag. 25-26), adducitur solum ad probationem 34 Pontificale Romanum ( nota 1 7 35) (excepta affirmatione aliqua potius negativa), in quo documento citando ad minimum aliquid dici deberet de eiusdem antiquitate et proinde indicari deberet agi de teste traditionis antiquae.
In eodem contextu...36 affirmatur etiam religiosos accipere missio- nem ab episcopo, quin haec affirmatio sive explicetur, sive ullo vel mi- nimo argumento 37 fulciatur.
Ubi est sermo de praerogativis Romani Pontificis circa Concilium oecumenicum 38 convocandum vel saltem confirmandum...39 non offertur nisi respectivus canon Codicis luris Canonici — canon 227 — quod eo vel magis insufficiens est, quod Ecclesiae Orientales...40 hoc praecise negant. E contra res sine difficultate deduci posset ex primatu ad concre- tas circumstantias applicato...41
Non addo alia exempla.
Quae hodie praestanda sunt, etiamsi iam partim in Vaticano I et in Tridentino tractata sunt, hodiernis conditionibus et necessitatibus accommodanda sunt ita ut possint servire in dialogo cum nostris fratribus seiunctisd 2
Haec iam sufficiant, ut ostendatur schema accurate revidendum esse quantum ad textus biblicos et argumentationes Traditionis. Non dico nova argumenta esse proponenda, sed ut ex argumentis quae exstant, et numerosa exstant, ea proponantur quae hodiernis exigentiis magis ac- commodata sunt.*3 Quod si non fiet,** schema...45 unitati non inserviet, i. e. non respondebit illi redintegrationi unitatis inter christianos quam Summus Pontifex ante paucos dies unum ex scopis principalibus Con- cilii esse edixit. Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 s. m. iam. 5 Unde puto. 6 gl. r. 7 vult.
11 deest. 12 deest. 13 non probatur. 17 non. 18 dum hoc.
23 lin. 24 ss. 24 deest.
3 deest.
9 deest.
15 deest.
19 multo. 20 cohaeret. 21 deest.
25 ( 1 Cor. 3, 16; 16, 19 etc.). 26 deest.
2 deest. probant. 14 deest.
4, 14). 28 propter iustitiam. 29 posteriorum. 30 posteriorum. po-
4 pluribus.
10 deest. 16 pag. 17. scripta. 27 (Io.
31
22
stenori.
36
explicationi.
33
(I, p. 25). 34 deest. 35 (notae 17, 19).
(I, p. 26, lin. 16).
40
37 ulla vel minima ratione. 38 deest. 39 (p. 27, lin. 30). 40 seiunctae. 41 et proinde reduci ad locos classicos N. T.: Mt.
16, 18; Io. 21, 15-17, collato Lc. 22, 32 de fratribus a Petro confirmandis). 42 Cum enim in Concilio agat collegium apostolorum ut tale, patet primas partes in eo vi dictorum textuum spectare ad Petrum eiusque successores. Quod ulterius confirmari posset exemplo Concilii Hierosolymitani (Act. 15, 6 ss.). Quae omnia praestanda sunt, etsi argumentum hoc in Vaticano I explicite tractatum fuit et
CONGREGATIO GENERALIS XL
23
hic tantum recapitulatur. Affirmationes enim tam magni momenti in constitutione quae ex professo de Ecclesia agit, aliqua saltem brevi argumentatione minime carere possunt. Conclusio. 43 accuratae revisioni subiciendum esse, vocatis etiam collabor atoribus qui interpretationis S. Scripturae et Traditionis antiquissimae Ec- clesiae apprime periti sunt. 44 fit. 45 non solum theologice insufficiens erit, sed etiam.
Animadversiones additae:
N. B. : Praeter observationes generales circa cap. I-II in aula conciliari propo- sitas, haec particularia addere liceat. (Haec saltem ex parte procedunt ex princi- piis in dictis observationibus generalibus expositis).
Pag. 7, lin. 3: « Claritate eius, super faciem Ecclesiae resplendente... Evan- gelium annuntiando »: cum supra (lin. 1) dictum sit lumen gentium esse Chri- stum, hic non debet dari impressio ac si Ecclesia se ipsam Christo substituat; periculum autem talis falsae intellectionis eo magis in hoc loco adest quia imme- diate postea sermo est de Evangelio annuntiando; textus enim prout stat saltem ita intelligi potest, ac si Christus extra Ecclesiam staret et eius lumen extra Eccle- siam stantis in facie Ecclesiae resplendeat. Proponitur proinde: « claritate Christi in Ecclesia viventis, in ea et per eam operantis et proinde super eius faciem re- splendentis... ».
Lin. 13: «addunt vim et instantiam »: quid significat vox « instantiam »? Forte sensus est: « operam Ecclesiae magis urgentem reddunt ».
Lin. 22: « Haec congregatio iustorum... »: in praecedentibus sermo est de adiumentis a Deo omnibus hominibus in Adamo lapsis dato. Quomodo nunc hic sermo continuari potest ac si de solis « iustis » sermo fuisset? Et quid significat « congregatio iustorum »? Forte sensus est: eos qui haec Dei adiutoria admise- runt et cum eis cooperati sunt iustos fuisse et aliqualem communitatem consti- tuisse (« congregatio »), quae prima quaedam initia Ecclesiae constituebat. Sed haec omnia clarius exponenda essent ac curandum esset ne dein eadem idea repetatur pag. 8, lin. 2.
Lin. 25: omittatur citatio Rom. 1, 4; ibi enim de alia aliqua «praedestina- tione » agitur, dicitur enim « qui praedestinatus est Filius Dei in virtute... ».
Lin. 26: « De populo electo »: adde « Israel », non enim apparet cur nomen populi electi taceri debeat.
Lin. 26: « Fratresque suos in filios Patris constitueret »: quinam est sensus huius expressionis? Nam in ordine gratiae natura prius est esse filium adoptivum Patris quam fratrem Christi; ergo agi posset solum de hominibus « fratribus » Christi, inquantum etiam Christus « participavit... carni et sanguini » ( Hebr . 2, 14). In hoc casu dicatur: « homines, fratres suos secundum carnem ».
Pag. 8, lin. 2: ubi Ecclesia iam « ab origine humani generis » praefigurata inve- nitur? Item aliqua probatio in textu ipso adferenda esset de praeparatione Ecclesiae in Foedere Antiquo; est idea magni momenti, quae aliquo modo probari debet.
Lin. 8: «Humano generi firmissimum unitatis principium»: affirmatio tanti momenti certe ali quomodo probanda esset. Iamvero textus qui in nota 3 citantur non sunt ad rem. Afferri deberet textus Eph. 1, 10 de proposito Dei omnia « instaurandi » in Christo, id est Christo tamquam capiti subiciendi et ita ad unitatem redigendi. Cf. etiam Eph. 2, 11-20.
Lin. 15: «Ecclesia Christi nuncupatur»: adde: ipse enim Christus ad Pe- trum dixit: « et aedificabo Ecclesiam meam » ( Mt . 16, 18).
24
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
Lin. 17: « Aptisque mediis... aedificans»: nonne res inverti deberet? Prius enim est super Petrum et apostolos aedificare dein, magis specificando « mediis... unionis instruere ».
Lin. 18: « Congregatio eorum... »: quinam est nexus cum praecedentibus? Videtur dari aliqua definitio Ecclesiae. Si ita est, proponitur: « Est autem Ecclesia cum congregatio eorum... ». Si tamen auctores intendunt dare veram definitionem, quaeri potest, num haec definitio vere completa sit, v. g. clarius exprimenda essent elementa socialia et plura alia.
Lin. 23: «ipsa supra tempora...»: ne ingeratur idea Ecclesiam vivere extra tempus (nam in « supra » etiam « extra » includi videtur) proponitur: ipsa simul supra tempora... ». Ita extollitur quod praecedit, Ecclesiam intrare in historiam hominum.
Lin. 25: hic ab opere Christi in terris immediate transitus fit ad opus red- emptionis subiectivae, nam sermo est de missione Spiritus Sancti in corda hominum. Iamvero prius de Christi glorificatione aliquid dicendum esset et dein de missione Spiritus Sancti ad Ecclesiam die Pentecostes. Ita enim in Novo Testamento res cohaerent. Spiritus non datur nisi Christo glorificato (cf. Io. 7, 39); dein sollemni- ter mittitur Spiritus super discipulos, id est super initia Ecclesiae. Proinde dicatur: « in terra faciendum... et Christo glorificato, misit Deus Paraclitum, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit » (cf. Io. 15, 26).
Lin. 27: « In quo uno Spiritu... »: textus qui hic citatur loquitur de ac- cessu tum Iudaeorum tum gentium ad Patrem in uno Spiritu (« ambo in uno Spiritu »). Ergo optimam praebet occasionem recolendi ideam supra (pag. 8, lin. 8) expressam de Christo principio unitatis pro toto humano genere. Propo- nitur proinde: « in quo uno Spiritu nos omnes de quacumque natione oriundi accessum habemus... ».
Lin. 32: « donis et charismatibus suis dirigit... adornat »: loco « dirigit » po- natur modo magis generali « locupletat »; « dirigit » posset enim inferre ideam ac si Ecclesia dirigatur charismatibus et non auctoritate aliqua stabili et sic habe- retur Ecclesia sic dicta « charisma tica ».
Lin. 34: quid significat: « Spiritus Dei per virtutem Evangelii iuvenescere facit Ecclesiam... »? Spiritus enim Dei certe dirigit etiam per praedicationem Evan- gelii, sed multo magis per influxum internum gratiae et non potest affirmari hunc influxum semper dari necessario in connexione cum « Evangelio », sive Evangelio lecto sive praedicato.
Lin. 38: quid significat Ecclesiam apparere « sicut de unitate Patris et Filii... plebs adunata »? E praecedentibus hoc minime apparet, nam ibi fere exclusive opus Spiritus Sancti et non opus Patris et Filii explicabatur. Deinde etiam expressio ipsa non est valde clara: sensus videtur esse adunationem plebis originem suam habere in unitate Patris et Filii et Spiritus Sancti. Et etiamsi hic textus ut conclusio totius pag. 8 consideratur, res non quadrat; non enim constituit veram conclu- sionem huius paginae. Nam in tota pagina fere nihil dicitur de modo quo adunatio procedat ab unitate SS. Trinitatis.
Pag. 9, lin. 3: « Populum Dei »: addatur « novum », id est non populum Dei electum Veteris Testamenti. Quid est ille « populus Dei »?
Lin. 5: « fratres suos »: ex parte eadem difficultas habetur ac pag. 7, lin. 26.
Lin. 6: « Convocatos »: nonne melius adhiberetur terminus textus latini Novi Testamenti « vocatos »; saltem clarior esset.
CONGREGATIO GENERALIS XL
25
Lin. 6: «Ut filios Dei... sui coheredes... in Se unit »: nonne natura prius est hominem Christo uniri, dein per hanc unionem filium Dei fieri et coheredem Chri- sti? Praeterea loco « sui coheredes » dici deberet « suos coheredes »; secus enim idea ingeritur ac si Christus sit obiectum quod baptizati hereditate accipiunt, id quod certe non exprimitur in textu citato Rom. 8, 15-17.
Lin. 7: « et tamquam Corpus Suum... constituit »: Cum obiectum gramma- ticale huius sententiae sit « fratres suos » (lin. 5), sensus sententiae est Christum fratres credentes Corpus mysticum Suum constituere. Iamvero ipsi singuli cre- dentes (nomen plurale indicat agi de singulis!) constituuntur membra , non corpus; proinde melius omittatur vox « tamquam » et dicatur « et sic Corpus suum mysti- cum constituit ».
Lin. 10: «E diversis membris aedificatum »: melius dicitur corpus « compo- situm » e diversis membris vel ipsis instructum (ita pag. 9, lin. 17!).
Lin. 11: «Fidem eius»-, melius «fidem in eum»; «fides Jesu » minus clarum est et rarissime tantum in Novo Testamento habetur (cf. Rom. 3, 22).
« In unum Corpus baptizati »: haec expressio Vulgatae minus clara est; ex graeco melius vertitur « baptizati ad unum corpus constituendum ».
Lin. 12: « De eius corpore ut uno pane participamus »: melius et magis textui originali correspondens esset: « omnes de uno pane, Christi scii, corpore parti- cipamus ».
Lin. 15: «ut corpora nostra per sensibilia sacramenta corpori eius clarifi- cato coniungantur »: primo omittatur vox « sensibilia », cuicumque enim patet sacramenta ut talia esse signa sensibilia, sed sacramenta ut talia non possunt sim- pliciter dici esse sensibilia. Praeterea notum est hominem per sacramenta uniri cum Christo glorificato, sed quomodo affirmari potest per sacramenta, quatenus sunt signa sensibilia, praecise corpus hominis cum corpore Christi clarificati uniri? Sacramentum, quatenus signum sensibile est, utique immediate applicatur corpori hominis, effectus tamen sacramenti, seu res sacramenti, non respicit corpus sed ho- minem simpliciter. Etiam in SS. Eucharistia species quidem sacramenti uniuntur cum corpore hominis, sed relate ad effectum ipsum non potest dici corpus Christi uniri cum corpore hominis et animam Christi cum anima hominis, sed Christus totus simpliciter unitur homini toto. Ergo generatim loquendo, fortasse dici posset unionem hominis cum Christo in sacramentis fieri mediante corpore, quippe cui sacramentum, quatenus signum est visibile, applicatur, non vero fieri praecise unio- nem corporis hominis cum corpore Christi.
Lin. 19: «In gloria »: ne perperam intelligatur de gloria caelesti, melius di- catur « in bono » vel « laetitia ». In textu 1 Cor. 12, 26 agitur de vita terrena, nullo modo de jutura.
Lin. 25: « Caput et munere et perfectione... praestat, quos (dicatur “ quae ” scii, membra!) tum dirigit cum vita sua replet »: Hic cavendum est ne Concilium suis verbis et suo nomine loquens videatur aliquid de physiologia hominis affir- mare, quod scientifice minime sustineri potest. Hodie enim scientia minime statuit caput replere totum corpus sua vita. Quod affirmatur praestantia capitis super ce- tera organa nihil obstat, sed Concilium non debet affirmare caput cetera organa et membra et « vita sua replere ». Ad evitandum proinde hoc periculum simpliciter afferantur verba S. Pauli ubi dicit Christum esse Caput Ecclesiae « ex quo totum corpus compactum et connexum per omnem iuncturam subministrationis, secun- dum operationem in mensuram uniuscuiusque membri, augmentum corporis facit
26
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
in aedificationem sui in caritate » ( Eph . 2, 16), vel ille alius textus secundum quem Christus est caput « ex quo totum corpus per nexus et coniunctiones sub- ministratum et constructum crescit in augmentum Dei » {Coi. 2, 19). Notum est enim in his textibus vocem « caput » (graece « Kephale ») ab aliis exegetis verti voce italica « testa » (gallice « tete ») ab aliis autem voce capo (« chef »). Qui in his textibus de capite sensu physiologico cogitant, dicunt S. Paulum loqui se- cundum conceptiones physiologicas sui temporis. Iamvero etsi hae conceptiones secundum conclusiones scientiae hodiernae falsae sunt, hoc nihil officit veritati enuntiationis theologicae. Conceptio enim physiologica nonnisi imago quaedam est ad veritatem aliquam ordinis supernaturalis exprimendam.
Notandum demum est etiam ipsam Encyclicam Mystici Corporis loco in sche- mate, nota 9 citato minime illo modo loqui, qui habetur hic in schemate. Immo etiam ubi ideam Christi capitis mystici Corporis ex professo explicat, potius aliqua conceptione physiologica moderna utitur. Non enim loquitur de « vita », quae procedit e capite in corpus, sed dicit: « sicut scilicet nervi in omnes nostri cor- poris artus e capite infunduntur, iisdemque sentiendi seseque movendi faculta- tem impertiunt, ita servator noster vim virtutemque suam in Ecclesiam immittit... » ( A.A.S. 35, 1943, p. 215).
Linn. 26 ss.: idea baptizatos esse « membra » Corporis mystici et etiam mem- bra relate ad invicem, sine dubio ab hodiernis hominibus perperam intellegi posset ac si ipsi eo perdant dignitatem propriam personae, ratione praeditae et liberae. Proinde meo quidem iudicio paucis declarari deberet dignitatem humanam in baptizatis minime destrui vel etiam laedi. Posset autem fieri fere hoc modo: Ipsi enim omnino libere Christo et Ecclesiae adhaerent, cum « nequeat credere nisi qui vult », secundum notum verbum S. Augustini. Credere enim significat secun- dum Novum Testamentum « obedire Evangelio » ( Rom . 10, 16) et Deus per iudi- cium finale « reddet unicuique secundum opera eius » {Rom. 2, 6), quae omnia indicant et supponunt adhaesionem et submissionem Christo eiusque Ecclesiae esse vere liberam. Immo per fidem homo in propria cognitione elevatur et perficitur. Sicut enim in Christo « sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi » {Coi. 2, 3), ita et baptizati in Christo in omnibus divites fiunt « in omni verbo et omni scientia » {1 Cor. 1, 5), ita ut sint « repleti omni scientia » {Rom. 15, 14). Praeterea in Christo etiam donum libertatis humanae exaltatur. Nam a Christo redempti in libertatem vocati sunt, sed non ut libertas occasionem det carnis, sed ut per caritatem spiritus serviant invicem (cf. Gal. 5, 13). « Lex enim spiritus vitae in Christo Iesu liberavit te a lege peccati et mortis » {Rom. 8, 2), ut iusta postulata legis implerentur in nobis, « qui non secundum carnem ambulamus sed secundum spiritum » {Rom. 8, 4). Qui enim donum Spiritus Sancti acceperunt et in vita propria ab hoc Spiritu se duci sinunt, non iam sunt sub lege {Gal. 5, 18), id est lex pro eis iam non est durus paedagogus, qui eos vi et timore impellit, quia ipsi sub influxu gratiae spontanee et instinctu interiori adimplent quae lex iubet. Ac ita, dum « Spiritu Dei aguntur » et libertate filiorum Dei fruuntur.
Lin. 29: « servitia praestamus »: non videtur bona vox latina; dicatur vel « inservimus » vel « ministramus ».
Lin. 30: « qui est caput nostrum »: ne fiat confusio ac si Christus esset caput singulorum membrorum; caput est enim caput corporis, non manus vel pedis etc., omittatur « nostrum » et dicatur sicut prostat in loco S. Scripturae citato « qui est caput, Christus » {Eph. 4, 15).
CONGREGATIO GENERALIS XL
27
Lin. 33: « Praesertim quando ministeriis S. hierarchiae... »: hoc incisum potius omittendum videtur. Non est enim modus loquendi S. Scripturae, quae omnino eodem modo loquitur de influxu Christi in omnes species activitatis membrorum Ecclesiae, « ministrationum, operationum » etc. cf. Rom. 12, 4-8; 1 Cor. 12, 4-11; Eph. 4, 7-12. Immo S. Paulus explicando parabolam de corpore dicit: « Sed multo magis quae videntur membra corporis infirmiora esse, necessariora sunt... ». Certe debitus honor iis, qui in auctoritate positi sunt, tribuendus est, sed hoc minime transferendum est in influxum Christi per gratiam.
Pag. 10, lin. 9: verificare citationes nota 13. « Ad se ipsum... suaviter attra- hit... »: videtur aliquomodo affectatum esse; forte melius, loco formulae huius potius sentimentalis, dicatur: suis diversimode assistit, secundum illud: « Ecce Ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi » ( Mt . 28, 20) simulque in domo Patris, ubi mansiones multae sunt, suis parat locum (cf. Io. 14, 2)...
Lin. 12: « Eique compatimur... »: expressio prout iacet male intelligi posset de compassione affectiva; in textu citato Rom. 8, 17 de facto verbum adhibetur sine pronomine « ei »; proinde dicatur « cum eo patimur ».
Lin. 11: «Quia... Christus caput... iunctus est»; hoc non est sola ratio cur corpus Christi mysticum Christum in terris repraesentet, sed quia ipse in Ecclesia vivit ipsam sibi conformem efficit per eamque in mundo operatur; proinde dicatur: « quia vero Christus, Ecclesiae glorificatum caput, in caelis vivens, intima unione cum Ecclesia, corpore suo in terris iunctus est, in eadem vivit eam sibi confor- mem efficit et per eam operatur, hoc corpus... ».
Lin. 13: «germen et initium»: forte melius adhibetur expressio biblica « primitiae ».
Lin. 14: « sicut Christus est pleroma... ita Ecclesia est pleroma... »; cavendum est ne haec comparatio male intellegatur ac infinitae differentiae obliviscamur, quae inter plenitudinem Christi et plenitudinem Ecclesiae intercedit. In Christo enim « inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter » {Coi. 2, 9).
Ecclesia autem est « corpus ipsius (Christi) et plenitudo eius, quia omnia in omnibus adimpletur » {Eph. 1, 23) id est ipsa non omnem plenitudinem Christi possidet, sed tendit ut paulatim occurrat « in virum perfectum, in mensuram aeta- tis plenitudinis Christi » {Eph. 14, 13) et proinde etiam plenitudinis Dei {Eph. 3, 19).
N.B.\ Notum est exegetas catholicos textum Eph. 1, 23 vario modo expli- care. Alii (v. g. S. Ioannes Chrysostomus) intelligunt: Ecclesia est « supplemen- tum vel complementum » Christi, id est Christi totalis , capitis et corporis; alii autem intelligunt Ecclesiam esse plenam Christo (sed nullo modo omnem plenitu- dinem Christi continet!). Textus constitutionis ergo ita sonare debet ut ab hac vel illa interpretatione huius loci controversi independens sit.
Lin. 14: «ad quod sperando perducitur »: expressio minus concinna et clara. Forte melius « ad cuius consummatam possessionem paulatim per patien- tiam et spem perducitur ».
Lin. 21: «Est enim Ecclesia grex...»: forte melius pro homine moderno, qui voce « grex » offendi posset, dicatur « assimilatur enim Ecclesia gregi... ».
In adhibenda metaphora « gregis » respective « ovium » cavendum est ne metaphora male intelligatur ac si fideles entibus ratione expertibus (« pecore ») assimilarentur; dicatur ergo fere hoc modo: assimilatur gregi non quod christifide-
28
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
les careant donis et facultatibus quibus ipsi quoque se ipsos dirigant, sed quod Ecclesiae societas ut talis indigeat personis, quae eam regant, ad pascua sanae doctrinae ducant et a periculis defendant.
Lin. 22: corrigatur citatio cf. Io. 10, 41.
Lin. 23: «Etsi a pastoribus... gubernantur»: forte melius: «etsi a humanis quoque pastoribus... ducuntur et diriguntur »; ita enim statim praeannuntiatur adesse alium quoque Pastorem non mere humanum et praeterea voces « ducere vel dirigere » melius quam « gubernare » respondent metaphorae « pastoris ». Haec opera pastorum humanorum potest praeterea confirmari 1 Petr. 5, 2 ss.; Io. 21, 11-17.
Lin. 27: «Est etiam Ecclesia vinea»; uti supra forte melius « assimilatur ».
Lin. 28: loco Io. 15, 1 ss. ponatur Mt. 21, 33. In priore loco sermo est de vite et palmitibus, non directe de vinea qua tali; e contra Mt. 21, 33 vere sermo de vinea qua tali.
Lin. 29: « Dei familia »: citetur pro hac pulcherrima idea Eph. 2, 19: « estis cives sanctorum et domestici Dei ».
« ... eiusque templum...»: etiam haec metaphora saltem brevissime explicari deberet, secus nullum sensum habet illam afferre; proinde addantur fere haec verba: « templum, quatenus scilicet Deus in medio Ecclesiae, tamquam novi populi Dei et in eiusdem singulis membris colendus adoramus habitat eis assi- stens eosque adiuvans ».
Lin. 30: « in lapideis sanctuariis repraesentata »: haec expressio vix intelli- gitur.
Lin. 31: «in qua Deus in spiritu et veritate adoretur»: non in «Spiritu (Sancto) », sed « spiritualiter »...
Lin. 32: «pastores... confortat...»: haec pulcherrima idea aliquatenus magis explicetur, fere hoc modo: « Spiritus eis sensus filiales erga Patrem communicat ( Rom . 8, 15; Gal. 4, 6), eorum infirmitatem in precando adiuvat ( Rom . 8, 26 ss.), eos ducit {Rom. 8, 14) ac ab intus docet cum omnes fideles ( 1 Io. 2, 27) tum spe- ciatim praepositos Ecclesiae {Io. 16, 13) atque in reddendo testimonio pro Iesu adiuvat (cf. Lc. 12, 12) ».
Lin. 37: pulcherrima et profunda idea de Ecclesia sponsa Christi multo accura- tius — etsi breviter — exponenda est, additis locis Sacrae Scripturae, respective traditionis, fere ad hunc modum: « Christus sponsus est, qui habet sponsam » {Mt. 9, 15; Io. 3, 29) Ecclesiam scilicet, quam dilexit « et se ipsum tradidit pro ea, ut illam sanctificaret..., ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam, non ha- bentem maculam aut rugam aut aliquid huiusmodi, sed ut sit sancta et immacu- lata » {Eph. 5, 25-27). Similiter ac Eva, primi hominis sponsa, formata est ex latere viri, ita ex latere transfixo Christi, novi Adam (cf. 1 Cor. 15, 45; Rom. 5, 12-19) in cruce dormientis, manante aqua et sanguine, formata est Ecclesia, prout pluries affirmatur in traditione inde ab antiquis Patribus secundum illud Origenis — quod variis modis dein repetitur a posterioribus Patribus — « Eccle- sia, quae de latere Christi processit » {In Proverb. 31, 88 MG 17, 251) vel S. Epiphanii « Ecclesiam ex ipso latere (Christi) velut aedificatam fuisse, cum eius latus est cuspide sauciatum » {Adv. haer. 78, 19 MG 12, 731); conferantur quoque lectiones Brev. Rom. in festo SS. Cordis Iesu lectio 7 e S. Bonaventura et illa quae quondam habebatur F. II infra octav. e S. Laurentio Iustin.; plurima alia
CONGREGATIO GENERALIS XL
29
testimonia exhibentur a S. Tromp, De Nativitate Ecclesiae e Corde Iesu in Cruce, Gregorianum 13 (1932) 489-527 speciatim pag. 502 ss.
Lin. 39: « mater vere viventium »: adducantur testimonia antiquissimae
traditionis, maxime apud S. Tustinum, Dialogus cum Tryphone, 100, PG 6, 710; S. Irenaeum, Adversus haereses, c. 24, 4; PG 7, 959; alia testimonia citantur in schemate de B. Virgine Maria pag. 22, nota 16.
Lin. 40: « In dilectione ac fidelitate subditam » corrige citationem sic: (cf. Eph. 5, 29. 33).
Pag. 11, lin. 3: « Ecclesia sancta, fidei, amoris et gratiae communitas »: nonne prius gratia nominari deberet, quam eius effectus in homine, fides et amor?
Lin. 6: «in terris mediorum sanctificationis... »: quidnam sunt haec media sanctificationis? Sacramenta tantum quae ordinarie sub his vocibus intelliguntur, vel etiam gratiae actuales?
Lin. 11: «Sicut enim natura...»: nonne addendum esset: «humana natura in unitate Personae a Verbo assumpta et per gratiam sanctificantem et dona sancti- ficata... »?
Lin. 12: dicatur parallele ad lineam antecedentem: « ita socialis organismus Ecclesiae, Christi Spiritu tamquam anima animatus et sanctificatus eidem Spiritui in exaedificando... ».
Lin. 13: «docet autem... non esse nisi unicam...»: estne hic locus maxime proprius in constitutione pro quaestione unicitatis Ecclesiae tractanda? Videtur aliquomodo ex inopinato hic introduci. Praeterea haec doctrina primo loco e S. Scriptura probanda esset, uti hucusque constitutio procedebat, ne ingeratur idea ac si haec nota Ecclesiae e S. Scriptura probari nequeat.
Lin. 18: « salutis sacramentum, columnam... »: hic modus loquendi ideam suggerit ac si Ecclesia maxime, si non exclusive, salutis sacramentum esset eo quod veritatem docet — et non quatenus per sacramenta hominibus gratiam affert.
Lin. 21: «a Romano Pontifice »: addatur « successore S. Petri ».
Lin. 23: « Elementa plura sanctificationis inveniri possint »: Quid significant haec « elementa sanctificationis »? Praeterea nonne deberet dici « inveniantur », nam de facto inveniuntur, id quod nullo modo negari potest; praeterea, nonne extra Ecclesiam non solum elementa sanctificationis, sed etiam multi thesauri veritatis et etiam vera sanctitas christiana inveniuntur?
Lin. 17: nota 20: in textibus citatis nihil de identitate Ecclesiae societatis cum Corpore Christi mystico invenitur; praeterea testimonia non deberent incipere a Pio XII; qui sunt illi « multi praedecessores »? Cum haec identitas a christianis non catholicis omnino negetur, solido argumento biblico et ex traditione probari deberet.
Lin. 24 ss.: « ut sacramentum Christi, Ecclesia est... »: quid significant haec verba? Significatne hic vox « sacramentum » mysterium vel sanctificationis me- dium, uti sunt septem sacramenta?
Lin. 26: « Etiam in paupertate »: forte clarius: « etiam per suam paupertatem Evangelicam... ». Sed idea paupertatis hic non expectatur, aut clarius definienda esset.
Lin. 28: thema de sanctis et peccatoribus simul in Ecclesia exsistentibus et etiam factum persecutionum et saltem apparens lentus progressus Ecclesiae multis fidelibus scandalo sunt. Ergo haec paulo melius e S. Scriptura evolvenda et ex- plicanda sunt. Fere hoc modo: Sicut Ecclesia, regnum caelorum inchoatum, simile
30
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
est sagenae missae in mare et ex omni genere piscium, tum bonorum tum malorum congreganti (Mt. 13, 47 ss.) vel etiam agro in quo praeter granum habentur etiam zizania (Mt. 13, 24-30), sic secundum occulta consilia providentiae divinae in Ec- clesia usque ad consummationem saeculi habentur tum sancti tum peccatores; ac ex ipsius Ecclesiae proprio sinu exsurgunt viri loquentes perversa (Act. 20, 30), qui resistunt veritati (2 Tim. 2, 25; 3, 8), immo etiam « corrupti mente, reprobi circa fidem » (2 Tim. 3, 8), a veritate excidentes et aliorum quoque fidem subver- tentes (cf. 2 Tim. 2, 18), immo naufragium circa fidem patientes ( 1 Tim. 1, 19).
Praeterea secundum mysterium providentiae divinae item Ecclesia vivit et cre- scit in humilitate ut pusillus grex ( Mc . 12, 32) sicut granum sinapis, quod solum post longam evolutionem fit arbor ita ut volucres caeli veniant et habitent in ramis eius (Mt. 13, 31 ss.). Ecclesiae quoque pulchritudo et efficacia in hoc mundo absconditae sunt sicut fermentum in massa fermentanda, donec fermentatum est totum (Mt. 13, 33). Ecclesia quoque multis persecutionibus obnoxia est sicut Magister eius (cf. Io. 15, 20); thesauros ipsi a Christo concreditos in vasis ficti- libus habet, « ut sublimitas sit virtutis (i. e. eminens virtus et efficacia) sit (i. e. cognoscatur) Dei et non ex nobis » (2 Cor. 4, 7), semper mortificationem Iesu in corpore suo circumferens, ut et vita Iesu manifestetur in ipsa (cf. 2 Cor. 4, 10). In omnibus enim tribulationem patitur, sed non angustiatur; aporiatur sed non destituitur; persecutionem patitur sed non derelinquitur; deicitur sed non perit; semper in mortem traditur propter Iesum ut et vita Iesu manifestetur in carne sua mortali (cf. 2 Cor. 4, 8-10). Nonne haec omnia iis Ecclesiae partibus, quae persecutionem patiuntur et per tribulationes vitam Iesu aliis communicant, maximo erunt solatio, ita ut vere gaudebunt quod digni habiti sunt pro nomine Iesu persecutionem pati? (Act. 5, 41).
Lin. 38: « non ignorantes »: forte magis praecise loquendum esset; non enim quaelibet cognitio sufficit; proponitur: « conditam scientes vel intellegentes, eam tamen mala fide renuant intrare » (cf. pag. 13, lin. 16: « sine culpa ignorantes »).
Lin. 39: « revelatio »: melius et magis determinate dicatur « S. Scriptura » vel adhuc melius « evangelia ».
Pag. 12, lin. 5: « media salutis in ea instituta »: hae expressiones suggerere possunt ideam ac si media aliqua salutis, ergo v. g. sacramenta, ab ea instituta fuissent; forte melius « in ea exsistentia » vel « in ea a Christo Domino instituta ».
Lin. 9: « qui in fide spe et caritate non vivit, sed peccans... »: hic textus etiam ita intellegi potest ac si effectus, de quibus lin. 10 sermo est, habentur ubi cumulative contra omnes virtutes theologicas aliquis peccat et non etiam ubi aliquis quocumque modo peccat sive contra fidem sive contra spem etc.; item explicandum esset hoc fieri tantum ubi graviter peccat. Ergo proponitur: « qui sive in fide sive in spe sive in caritate non vivit graviter contra quamcumque ex his virtutibus peccans ».
Lin. 13: « cui si cogitatione... nedum salventur... »: iterum uti lin. 9 prae- cisius dicendum esset: « non respondent in rebus gravibus sub peccato mortali praeceptis ».
Lin. 18: « Suo modo idem valet... »: Nonne hoc melius diceretur in pag. se- quenti, n. 10?
Lin. 22: « interna fide spe et caritate »: quomodo haec omnia, scilicet fides, spes et caritas ( supernaturales ) haberi possunt apud illos, qui nondum baptizati sunt atque nullo modo cum Ecclesia coniunguntur? Haec enim ponuntur ut con-
CONGREGATIO GENERALIS XL
31
dicio sub qua hi non christiani cum Ecclesia primo coniunguntur; ergo habenda sunt ut condicio, quae exsistit ante ipsam coniunctionem. Quomodo autem hoc fieri potest? Fortasse dici deberet: « sincere sub influxu gratiarum actualium, quae quidem illis semper praesto sunt, implere satagunt ». Ita enim haberentur actus impliciti fidei spei et caritatis, qui via essent et medium ad se cum Ecclesia coniungendum ac ita habitus virtutum theologicarum obtinendum (cf. pag. 13, lin. 17: «voluntatem Dei... adimplere sub influxu gratiae, conantur»).
Lin. 26: «pia omnium mater»: melius «pia omnium baptizatorum mater», hoc enim modo datur simul ratio cur Ecclesia horum quoque mater sit.
Lin. 27: «Amanter... credunt»: quid significat «amanter» credere? Hoc sonat aliquam affectationem. Proponitur: « sincere et ardenter » vel adhuc melius: « credunt in Christum eumque diligunt ».
Lin. 29: hic videtur sermo esse de solis individuis. Nonne oporteret hos fra- tres respicere et considerare quatenus communitates vel (ubi hierarchia adest) « Ecclesiae » sunt?
Lin. 31: nonne hic ardens quoque orientalium Ecclesiarum devotio erga SS. Eucharistiam et B. Virginem mentionanda essent? Item addendum esset Ec- clesiae catholicae cum oriente communem esse non solum fidem in constitutionem hierarchicam Ecclesiae sed etiam exsistentia ipsius hierarchiae genuinae, quae scii, vera successione apostolica praedita est. In hac connexione cum agnitione hierar- chiae item addi posset eos propterea vere nomen « Ecclesiae », sensu Ecclesiae localis vel regionalis mereri. Ita enim simul ratio dabitur, cur Ecclesia catholica nomen « Ecclesia » aliis communitatibus, in quibus hierarchia et successio apo- stolica desunt, non applicat.
Lin. 28: « Baptismo... signantur »: effectus baptismi etiam in christianis non catholicis melius explicentur; dicatur ergo: « baptismo vere cum Christo uniuntur, gratia sanctificante ornantur, filii Dei adoptivi constituuntur et ut tales etiam donum Spiritus Sancti accipiunt ».
Pag. 13, lin. 4: «ad omnes homines missa est, pro quibus... »: haec verba, prout sonant etiam male, sensu scii, restrictivo intellegi possunt, ac si Ecclesia sit missa ad omnes illos homines tantum pro quibus Dominus sanguinem suum fudit. Proponitur: « ad omnes homines missa est, cum Dominus pro omnibus sanguinem suum fuderit ». Nonne utraque affirmatio in linn. 8-10 aliquomodo, saltem brevissime probari deberet? Pro universalitate redemptionis citari posset v. g. Mt. 20, 28, addito 1 Tim. 2, 4: « Deus vult omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire ». Pro universalitate autem missionis Ecclesiae: v. g. Mc. 16, 15: praedicate evangelium omni creaturae.
Lin. 8: « Iam prope fuerunt » hic citari debet potius Eph. 2, 17; nam solum ibi sermo est de iis (Iudaeis) qui iam ante Christum Deo prope fuerunt.
Lin. 9: « fratres secundum carnem »: hoc elementum non correspondet textui Eph. 2, 11-13, nam ibi non agitur de iis qui Domino prope erant «secundum carnem », sed « secundum testamenta, promissiones » etc.
Lin. 11: « sive longe ab eo... agnoscant... quaerant... »: inde a voce «longe » textus iam non intelligitur; nam si linn. 11-13 explicant illam vocem «longe», nonne eadem forma grammaticali praeterita construi deberent sicut ubi est sermo de Israel? Vel, potius, etiam de Israelitis dici deberet: « sive Domino prope sint ». Si auctores exprimere voluerunt hanc conditionem etiam hodie perdurare, saltem constructio ex parte ob claritatem alia esse deberet, fere in hunc modum:
32
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
« sive longe ab eo, sed ab eo minime derelicti, sive eum creatorem agnoscant, sive adhuc sibi ignotum in umbris (vel melius per) umbras et imagines adhuc quaerant ».
Lin. 12: « Quidquid enim... »: forte melius omittitur vox « enim » cum ea quae sequuntur non sunt proprie ratio probans pro illis verbis « Ecclesia prece et praedicatione... » (lin. 6).
Nonne hic ante omnia agnoscenda essent dona naturalia prouti sunt dona Dei creatoris et solum postea ea quae sunt praeparatio quaedam ad Evangelium? Ergo proponitur fere in hunc modum: « quidquid enim boni apud illos invenitur ab Ec- clesia maximi aestimatur, quippe quod vel imago et reflexus quidam Dei creatoris sit, qui hominem ad suam imaginem etiam naturalem creavit vel etiam donum quo Deus homines ad Evangelium accipiendum praeparabat. Deus enim ab initio mundi... ».
Lin. 19: «in terris tamen agnitione Christi... non locupletantur »: Quidnam haec verba significant? Nonne est tautologia quaedam dicere eos qui « Christum eiusque Ecclesiam... ignorant » (lin. 16), « agnitione Christi non locupletari » (lin. 20)? Ad summum dici posset: « sperare, quamquam hic in terris agnitione... non locupletantur ».
Nonne hae affirmationes saltem aliqua ratione probari deberent? « Sperare possunt »: nonne etiam debent ?
Quomodo salvari possunt, si salutem a Deo non sperant? « Credere oportet accedentem ad Deum, quia est et inquirentibus se remunerator sit » ( Hebr . 11, 6).
Lin. 22: « ad Corpus Christi adducat »: locutio minus felix; proponitur; « ad Christum cognoscendum eique sese uniendos in Corpore eius mystico ».
7
Exc.mus P. D. FRANCISCUS SEPER Archiepiscopus Zagrabiensis
V ener abiles Patres conciliares,
Non parum placet haec descriptio intimae naturae Ecclesiae in cap. I, quae varios aspectus mysterii prae oculis ponit, suggerit, evocat, insinuat. Sperandum enim est ex huiusmodi sollemni proclamatione synodali exi- mios fructus proventuros esse. Praedicatores etenim et catechetae, aliique doctrinae sacrae praecones, maiore cum auctoritate atque alacritate omnes hos aspectus fidelibus proponere et etiam profundius explicare poterunt, fideles autem procul dubio ex profundiori cognitione naturae et missionis Ecclesiae in hoc mundo, suarum partium in hac realitate divino-humana, maiorem atque genuiniorem sensum ecclesialem propriae vitae acquirent, ideoque etiam vita et actione demonstrabunt.
Valde placet, praeterea, quod descriptio Ecclesiae non nimis exclu- sive in una sola imagine biblica — puta « corporis » aut alia — fundatur, sed omnes imagines, quarum unaquaeque aliquid de complexa realitate
CONGREGATIO GENERALIS XL
33
ecclesiali dicere habet, assumuntur. Verum quidem est imagines has in schemate, uti proponitur, logicam connexionem et speculativam unita- tem minime assecutas esse. Sed speculativa et logica huiusmodi connexio et unitas — ratione habita hodierni status, reflexionis theologicae in hoc campo — nondum possibilis videtur. Quapropter descriptio haec Ec- clesiae quam maxime stimulativa erit pro ulteriori reflexione atque in- vestigatione theologica, cautos autem theologos faciet ne nimis unilate- raliter procedant, sed ut omnia data Scripturae et Traditionis de mysterio Ecclesiae sedulo perpendant atque unitatem internam inveniant.
Dolendum tamen est, quod nonnullae imagines aut tantum inciden- ter aut nullo modo in hac descriptione afferantur. Sic e. g. pag. 10, linn. 27-28, sermo est de Ecclesia tamquam vinea, sed praetermittitur imago de vite et palmitibus ab ipso Domino Nostro prolata } Breviter sed optime proponitur imago sponsae (pag. 10, linn. 37 ss.), at imago templi hic illic nonnisi tangitur et nullatenus suscipit momentum quod in anti- qua traditione habebat. Unde provenit quod in descriptione naturae Ec- clesiae ideae sacrificii minime locus correspondens adiudicetur. Quare sa- crificium eucharisticum, quod certo certius locum centralem in mysterio Ecclesiae habet, nullam quasi mentionem obtinuit (cf. solam lin. 13 pag. 9): in hoc puncto schema absque dubio complendum est! Etiam imago seu conceptus Regni Dei non ponitur uti iustum et necessarium esset, uti iam pluries dictum est.
Aliquas minores emendationes propono :2
In pag. 7, lin. 27, loco « in filios » puto poni posse 3 « ac filios », et sic forsan eliminari posset difficultas quam em. mus Ruffini nuper movit; puta ut textus esset : « ut de populo electo secundum carnem natus, omnes sua morte redimeret, fratres suos ac filios P atris consti- tueret ».4
Pag. 9, linn. 16-17, loco textus: « sed etiam ut unum corpus fide- lium, variis organis instructum, formemus...», propono ut ponatur 5 « sed etiam ut in Christo Iesu alter alterius membra fiamus ». Non est bonum, uti arbitror ,b ut in constitutionem synodalem introducatur ter- minus « corpus fidelium », tamquam si fideles haberent unitatem quam- dam supernaturalem directam et immediatam inter se, quae non esset per Christum, sed melius manere in conceptu paulino unitatis in Christo Iesu...1
Pag. 11, linn. 34-36, in initio n. 8, loco verborum 8 « Docet Sancta Synodus cum Sacra Scriptura et Traditione Ecclesiam esse institutum ne- cessarium ad salutem », forsan melius dici posset — humiliter pro- pono 9 : « Docet Sancta Synodus, Scripturae Sacrae et Traditioni fidelis (aut: innitens) Ecclesiam esse necessariam ad salutem... ». Aliis verbis
34
ACTA CONC, VATICANI II - PERIODUS II
expungatur vocabulum « institutum », quia non iustificatam restrictio- nem secum ferre potest et sic confusionibus ansam praebere, in Tradi- tione autem fundatum non est. Traditio loquitur de necessitate Ecclesiae , non Ecclesiae quatenus est institutum! Praeterea, primum incisum loci citati quod attinet, Sacra Synodus est magisterium, Scriptura et Tradi- tio vero medium et locus, ubi Synodus veritatem revelatam invenit. Unde actus docendi Synodi et Scripturae non est eiusdem naturae.
Duobus locis, 10 pag. 12, lin. 21 et pag. 13, lin. 11, loco vocabuli « Creatoris » et « Creatorem », ponatur, velim, verbum « Remunerato- ris » et « Remuneratorem »; dicitur enim\ «... voluntatem Dei Creato- ris qui vult omnes homines salvos fieri », et « ...non derelicti, Deum creatorem agnoscant »: potius dicatur « remuneratorem »,n ne videretur ac si haec Synodus proclamare intendisset, quod nullus salvari posset nisi conceptum creationis mundi haberet! Nos scimus necessarium esse ad salutem ut aliquis existentiam Dei et Dei remuneratoris credat}1
Placet, in fine}3 quod in n. 10, ubi sermo est 14 de habitudine Eccle- siae ad omnes homines non christianos, specialis mentio fit populi Israe- litici. Sed iustum esset, ut in tractatione de Ecclesia, amplior et accu- ratior descriptio positionis populi olim electi, qui...15 non est abiectus absolute et definitive, fieret. Iudaei longe plura quam alii populi cum Ecclesia habent communia — uti Scripturam Veteris Testamenti...16 Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 deest. 2 deest. 3 ponatur. 4 deest. 5 ponatur sic. 6 enim. 7 Non est necessarium — neque res matura vide- tur — ut Concilium in discussione theologorum sumat partem pro una aliave sententia. 8 verba. 9 reformari vellem sic. 10 deest. 11 deest. 12 deest. 13 deest. 14 loquitur. 15 tamen. 16 Nemo est qui non vide- ret, relationem populi israelitici erga Ecclesiam omnino specialem esse, cum nullo populo communem!
8
Exc.mus P. D. GERALDUS DE PROEN^A SIGAUD Archiepiscopus Adamantinus
Venerabiles Patres conciliares,
Pauca dicam de n. 6. In cap. I, n. 6 schematis de Ecclesia sermo est de Ecclesiae imaginibus. Plures imagines seu metaphorae adducuntur quibus in Sacra Scriptura intima natura Ecclesiae adumbratur et expli- catur. Ecclesia dicitur grex, vinea, ager, agricultura Dei, templum Dei, domus, habitaculum etc. Inter has imagines adducitur in eodem n. 6, pag. 10, lin. 29, Ecclesia uti « Dei familia ». De ista expressione loquar.
CONGREGATIO GENERALIS XL
35
Salvo meliore iudicio dicenda est Ecclesia « Familia Dei » sensu vero, sensu proprio, etsi analogico, nullo modo ut simplex metaphora vel imago} Revera, non agitur de metaphora seu de imagine sed de dul- cissima et formali realitate.
Reapse in Ecclesia Deus, Christus, fideles, veram — sensu proprio — efformant familiam. Deus est vere « Pater Noster qui in caelis » est. Christus...2 est vere, non metaphorice, frater noster, « primogenitus inter multos fratres »; Maria Virgo est vera, et non metaphorica, Mater nostra; nos sumus, per baptismum, ad invicem fratres. In nobis est vere, quamvis participative, natura Patris, qua « filii Dei nominamur et su- mus »; gratia sanctificante sumus « divinae consortes naturae ». Spiri- tus Sanctus est anima, vinculum, vita, amor huius familiae, orans in nobis « gemitibus inenarrabilibus », « in quo clamamus Abba, Pater ». Gratia et virtutes informant modo vitali, divino, substantiam et facul- tates nostras. Baptismus est vera nativitas, est lavacrum regenerationis verae in verbo vitae, quo Deus revera nos generat et nos nascimur in sinu 3 huius familiae. In Eucharistia « carne Christi saginamur »...4
In Ecclesia Christus dat nobis illam potestatem « filios Dei fieri, qui non ex sanguinibus neque ex voluntate carnis nec ex voluntate viri sed ex Deo nati sunt »...5
His consideratis haec proponam 6:
1. In cap. I schematis de Ecclesia, illo loco indicato,1 n. 6, pag. 10, lin. 29, expungatur inter imagines et metaphoras de Ecclesia verbum « est Dei familia ».
2. In fine n. 5, pag. 10 eiusdem cap. I, post lin. 18 addatur vel uti continuatio n. 5, vel uti novus n. 6, explanatio « De Ecclesia uti Dei familia » his vel similibus verbis: « Ecclesia catholica in terris peregri- nans, est vere Dei familia. In hac familia divina Deus est benignus Pater, B. Virgo Maria est dulcissima mater, Spiritus Sanctus est anima et vincu- lum et amor; Iesus Christus Redemptor est caput invisibile et frater, « primogenitus inter multos fratres »; fideles, per baptismum ex Deo nati et per Eucharistiam carne Christi saginati ( vel saginandi 8) sunt filii Dei et Mariae, et ad invicem fratres; Romanus Pontifex, Christi Vica- rius, est caput visibile; episcopi sunt fratres, per quos Pater caelestis generat, nutrit, educat, et regit familiam suam, pro qua terra est exilium, caelum haereditas et civitas manens ».
Venerabiles Patres, schema mihi videretur mancum, si conceptus Ec- clesiae uti Familiae Dei tamquam metaphora tractaretur, vel figurae 9 et furtive, quasi per transennam declararetur.
Si ex rationibus pastoralibus quaerimus descriptivam sed praecisam definitionem Ecclesiae Catholicae, ubinam gentium meliorem invenie-
36
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
mus quam illam qua « praeceptis salutaribus moniti et divina institutione formati audemus dicere: Pater noster, qui es in caelis », ad quem dici- mus « hanc igitur oblationem servitutis nostrae sed et cunctae familiae tuae, quaesumus Domine, placatus accipias »?
Similia possint dici de illa expressione « Sponsa Christi », sed haec scriptis tradam™
Huic propositioni assentiunt plures episcopi, quorum nomen tra- dam Secretariatui ,n Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 deest. 2 Iesus. 3 sinum. 4 (S. Ignatius Antiochenus). 5 (Io. 1). 6 propono. 7 sub. 8 deest. 9 deest.
10 Similes rationes valent etiam de locutione « Sponsa Christi », de qua in n. 6, pag. 10, lin. 36 usque ad pag. 11, lin. 3 agitur in hoc cap. I. Quando de aliqua sanctimoniali dicitur eam esse « sponsam Christi », mihi videtur adesse metapho- ram. Sed quando de Ecclesia dicitur eam esse « Sponsam Christi », iam non agitur de mera imagine, sed de dulcissima, mystica realitate. Analogice quidem. Per Ecclesiam Christus Homo-Deus generat filios Patri suo. Unde proponam: trans- feratur iste locus a n. 6 actuali ad finem n. 5, ubi agitur de Corpore Christi mystico, et agetur, si mea propositio accipitur, de familia Dei. 11 His duabus proposi- tionibus assentiunt sequentes episcopi et abbas: Marcel Lefebvre, arch. tit. Syn- nadae in Phrygia; Iohannes, ep. Leiriensis; Aloisius, ep. Caxiensis (in Maragnano); Carolus, ep. Palmensis; Antonius de Castro May er, ep. Camposinus; Ioannes, ep. Monoecensis; fr. Ioannes Prou, abb. Solesmensis, sup. gen.
[ Subscripserunt etiam :] card. Camara; Gerardus arch. Iudiciforensis; Jose Varani; Jose d’ Angelo Neto; Gregorio Warmeling; Pedro Filipiak; Guido M. Ca- sullo ep. tit. Uticensis; Manuel P. C. Cintra, bispo de Petropolis; Jose Thurler; Orlandus Chaves; Zacaria, bispo de Cajazeiras; Othon Motta, bispo de Campanha; Jose Lazaro CM, bispo de Assis; Jose bispo de Estancia; Antonius ep. tit. Ucren- sis; Jose Costa Campos; Oscar de Oliveira; Jose Vicente Tavora; Jose Gongalves de Costa; Jose Melhado Campos, bispo Lorena; Eliseu Mendes, bispo Campo Mourao; Daniel Tavares Baeta Neves, bispo tit. Alexandria Menor; Hamleto de Angelis bispo de Viana; Benedictus ep. Caxiensis; Aloisius Lorscheider, ep. Ange- lopolitanus; Manuel Konner, Modra; Thijssen, Larantuka Indonesia; Paul Sani ep. Denpasarensis; Leo Arkfeld SVD, vic. ap. Wewakensis NG; Jorge Kemerer VR Posadas Argentina; Aug. Olbert Tsingtao.
9
Exc.mus P. D. EUGENIUS D’SOUZA Archiepiscopus Bhopalensis
Venerabiles Patres Concilii,
Pauca velim dicere imprimis de par. 10 huius cap. I. Loquor no- mine 20 episcoporum 1 in India Septemtrionali.
CONGREGATIO GENERALIS XL
37
Dicitur in pag. 13, 2 lin. 6: « Ecclesia a prece et praedicatione quie- scere nequit, donec omnes in eam in unum corpus adsciscantur... ». Certe opportunum est ut principio subiacentis schematis animadvertatur in summam responsabilitatem quae Ecclesiae vi suae naturae competit, to- tius mundi evangelizandi. Attamen nobis videtur distinctius elucidandum et pressius asserendum esse hanc responsabilitatem esse communem toti Ecclesiae et specialiter toti collegio episcopali, et non tantum parti, ut ita dicam, specializatae mandari posse.
Miramur et quidem dolemus schema de missionibus nondum esse paratum. Sunt quidam qui dicunt superfluum esse particulare de mis- sionibus schema. Nonne, sic dicunt, munus dilatandi Evangelii est pars integra ipsius vitae Ecclesiae? Nos quidem aestimamus schema separatum de missionibus conficere debere ob rationes quas longius est hic enumerare. Sed saltem hic in par. 10 fundamentum dogmaticum missionum multo distinctius enucleetur.
Nam quid videmus, venerabiles Fratres? Quod in praxi — et hic non tantum de Ecclesiis quae iam a saeculis sunt stabilitae loquor — cum aestimatione quam omnes quidem erga missiones ad paganos pro- fitentur, coexistit practica indifferentia adversus eas, tamquam si res esset supererogatoria, quae paucorum idealistarum interest.
Aliud periculum videmus. Viginti abhinc annis liber sacerdotum Godin et Daniel: « France, pays de Mission » multos commovit, et pau- cis abhinc annis eminens quidem purpuratus commemoravit Ecclesiam esse « in statu missionis », i. e. omnibus baptizatis competere ut Christo fratres suos lucrari conentur. Num exaggeramus innuendo supradictos libros influxisse in praeoccupationem pastoralem, cuius prima huius Concilii sessio tanta signa dedit? Sed videtur nobis, episcopis in terra non-christiana laborantibus, usus verbi « Missionis », ut in Europa nunc spargitur, non ambiguitate nec periculo expers. Ambiguitate, num idem verbum assumitur ad designandam ex una parte pastoralem magis reali- sticam et operosam in regionibus, in quibus, ...3 Christianismus iam an- tiquitus altas radices egit; ex altera parte praedicatio evangelii in genti- bus quae numquam christianae fuerunt, immo Christum ignorant...4 Nonne tunc erunt inter nos, immo iam sunt, qui putent se suo officio missionario satisfecisse si in propria dioecesi pastoralem activam in- staurent?
Ne obliviscamur verba: « Euntes, docete omnes gentes » ad totum collegium apostolicum fuisse dicta. Ideoque omnis episcopus, quicum- que est, habet partem suam in solemni hac responsabilitate Ecclesiae, et pro viribus adlaborare debet ut missio ad paganos augeatur.
Sed quid videmus, venerabiles Fratres? Qui summam totius laboris
38
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
apostolici, qui in bonum animarum a totius orbis sacerdotibus et religio- sis praestatur, statistice computet, nonne ad haec sequentia data perve- niet? Multo maior pars operae — etiam in multis territoriis de Propa- ganda Fide — navatur in pastoralem ...5 conservatricem, id est in con- servandam fidem et mores catholicorum, a. v. « iustorum » qui vix indi- gent poenitentia. Iam minor pars laboris apostolici adhibetur in redu- cendis ad Ecclesiam eis qui fide vel moribus ab ea defecerunt, i. e. ovibus quae perierunt de domo Israel. Quod ad immensam massam infidelium attinet, ad plus quam bis millies milliones paganorum, vix eis dantur micae quae de mensa cadunt. Vix quinque pro cento, fortassis ne tres pro cento quidem conatus apostolici Ecclesiae in eos expenditur! Nonne ei qui in Christo Iesu considerat, hic status rerum lugendus et intolerabilis videtur?
Facile putant episcopi et superiores religiosi in regionibus quas vo- camus « veteris Christianitatis », etsi centena, immo millia sacerdotum vel sodalium habent, magis facere non posse, quin deprivent dioeceses aut opera instituti necessariis adiumentis. Sed quid vocant « necessa- rium »? Nonne quandoque est, quod solet fieri, aut quod derivatur statica conceptione organizationis ecclesiasticae? Quot parochi parva- rum paroeciarum, quot professores, quot religiosi praedicatores aut con- fessarii, post bene absoluta officia muneris sui quotidie plures horas li- beras habent? et quot sacerdotes et religiosi detinentur muneribus qui- bus etiam laici fungi possunt? Nonne audaci reorganizatione multos subditos ad munia stricto sensu missionaria destinari possunt? Utcum- que utile et meritorium est ministerium quod domi exercent, ne oblivi- scamur maioris etiam meriti et pretii esse dilatare in omnem terram re- gnum Dei et Christi eius...6 Dixi.
In textu scripto tradito: 1 episcoporum provinciarum de Delhi, Agra, Cal- cutta, Ranchi, Nagpur et Bophal. 2 par. 10. 3 utcumque videantur, neo-
paganismo infectae. 4 Periculo: nam sic conceptus missionis potest perdere suam vim, ut ita dicam, percussivam, et potest pessumdari « mystica missionaria » qua dicimus: « Vae mihi si non evangelizavero! ». 5 (quam non peiorative
vocabimus). 6 De forma concreta qua haec cooperatio episcoporum inter se organizari potest, alio loco sermo esse poterit. Unum dicere volumus: Ecclesiae munus missionarium stricto sensu pressius asseratur et theologice fusius expona- tur hoc loco disquisitionis de eius ministerio. Alioquin non poterimus sperare ut in Ecclesia quaedam « Coperciana revolutio » fiat, quae in eo consistit ut omnes orbis episcopi necessitates Ecclesiae missionariae ut veras necessitates propriae dioecesis considerent.
CONGREGATIO GENERALIS XL
39
10
Exc.mus P. D. ABILIUS DEL CAMPO Y DE LA BARCENA
Episcopus Calaguritanus et Calceatensis
V 'ener abites Patres ,
Loquor nomine quorumdam 1 episcoporum Hispaniae, quorum no- mina hic veniunt .2
Cap. I, de Ecclesiae mysterio, prout in schemate iacet, in aequivoco positum videtur...3 Aequip arantur, forte confunduntur / hae duae supre- mae realitates: Christus Redemptor et, ut talis, Caput totius generis humani, et Christus Fundator et Caput Ecclesiae Corporis sui. Sicut non datur aequivalentia et adaequatio inter integrum genus humanum redemptum et Ecclesiam visibilem a Christo fundatam, sic nec datur inter Christum Caput totius generis humani et Christum Caput Ecclesiae Corporis sui.
Omnes homines, ab Adamo usque ad ultimum electum, a Christo sunt redempti omnesque, intuitu meritorum Eius, ad salutem sunt vocati, at non omnes pertinuerunt nec hodie pertinent ad Ecclesiam ab Ipso fundatam, cum apud nos in Palaestina degeret...5
Omnes utique redempti de Ecclesia Christi dici possunt eorumque congregatio « ecclesia » vocari potest et quandoque ab ipsis etiam Pa- tribus vocatur, at tunc terminus « ecclesia » cum minuscula scribi et sensu quodam generico et lato sumi debet, pro congregatione redempto- rum et ad salutem in Christo Redemptore 6 vocatorum, non autem de Ecclesia cum maiuscula, de Ecclesia hac historica et concreta a Christo super Petrum, quodam die, fundata. Una et altera intime inter se con- nectuntur in universali consilio salvifico augustae et individuae Trini- tatis, una attamen et altera clare inter se quoad nos distingui possunt, immo et debent...7
Nos...8 in Concilio, quod sciam9 — consulto non dixi: in sche- mate — minime loquimur de ecclesia illa cum minuscula, quae, utpote futuram praefigurans, prae-Ecclesia dici posset, sed de nostra hac agimus visibili Ecclesia, hodie in mundo viva et perenniter duratura. De ipsa Christus locutus est illamque fundare venit et de facto fundavit.
Quae autem et qualis est huius Ecclesiae natura et configuratio? Sen- sibilis simul et suprasensibilis cum sit, spiritualis et adspectabilis socie- tas — en propria ratio mysterii Ecclesiae 10 — Christus Dominus, ut pro suo ministerio pastorali, mysteriosam illam realitatem populo vulgaret, diversis imaginibus illam depinxit et delineavit...11
40
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
Christum igitur sequentes, nos ipsi etiam imaginibus Ecclesiae na- turam explicare in schemate intendimus, at meo iudicio /2 in cassum ...13 et vano intentu. Imagines utique nonnullas adducimus et adnotamus, at extra locum proprium in decursu logico schematis et nulla adiecta de illarum contentu explicatione, quo fit ut et contextura logica ...14 inter- rumpatur et fidelibus, pro quorum catechesi pastor aliter loqui inten- dimus, imagines inutiles et ferme inintelligibiles ultimo evadant.
Haec ...15 duo faciliter 16 corrigi possunt, si ,..17 numerus in schemate sextus anteponatur quinto tamquam continuatio verborum S. Cypriani in fine quarti, et aliunde 18 brevissima saltem addatur de contentu ima- ginum 19 explicatio...20 Quae vero est et qualis esse poterit talis expli- catio?
Meo iudicio, diversis illis imaginibus haec subest idea medullaris: « realitas communitaria cuiusdam coetus, congregationis, communitatis et communionis, organizationis tandem et societatis in qua et per quam veluti per “ organon ” opus salutis inter homines exerceretur ». Voluit nempe Christus indigitare opus salutiferum suum, redemptivum et sanc- tificativum, exercendum et applicandum fore hominibus non praecise singillatim sumptis, quavis mutua inter ipsos connexione seclusa, sed communitario et sociali modo, in coetu quodam, in congregatione, in familia et societate illa quam Ecclesiam suam Ipsemet appellabat.
...21 Quae autem erit imago aptior hunc in finem adhibenda? Imago « Corpus Mysticum »? De facto — et hoc est mirum — Christus Do- minus illam numquam adhibuit. Imago « corporis » occurrit certe in S. Paulo, at non ut unica, fortasse neque praecipua, sed una e pluribus, eamque apostolus assumpsit quia, ni fallor, in mundo Hellenico voca- bulum « corpus » ( numquam dixit « mysticum »22) frequenter adhibe- batur ad societatem — hoc quidem notandum est — significandam.
Quidquid vero de usu Paulino dici valeat, liceat nobis iterum quae- rere: eritne imago « corpus mysticum » aptior inter omnes pro explica- tione pastorali mysterii Ecclesiae proponenda? Verum si dicam, mihi negative videtur respondendum. Volumus enim fidelibus et mundo ex- plicare mysterium Ecclesiae et, data intentione, mysteriosa utimur for- mula « corpus mysticum », cuius idea et conceptio captum hominum communiter fugit. Obscura oportet clarioribus, numquam mysterium mysterio explicare licebit. Clariorem igitur et simpliciorem pro fidelibus formulam — populum, familiam, sponsam — adhibere debemus, ut et illi, catechetica et pastorali instructione, quasi ad manum ...23 ducti, deinceps ad ulteriora gradatim et fructuose ascendere possint. Nec de cetero, imago « Corpus mysticum » saltem prout iacet in schemate 24 mysterium Ecclesiae satis accurate videtur explicare...25
CONGREGATIO GENERALIS XL
41
...26 In schemate ...27 sermo utique fit de uno ex elementis quibus Ecclesia coalescit , de elemento nempe interno™ nescio an semper satis accurate, et fere nihil dicitur de externo, de Ecclesia societate visibili, ac si timor nos premeret loquendi nunc in Concilio 29 hac de re.
Conclusio:
1. Videtur aequivocitas vitanda 30 in usu vocis «Ecclesia».
2. Restituatur nexus logicus in contextura schematis.
3. Addatur apta explicatio imaginum Ecclesiae in Scriptura, deque illarum contentu .31
4. Accuratius explicetur imago « Corpus mysticum ». Dixi.
In textu scripto tradito : 1 nonnullorum. 2 deest. 3 saltem et praecipue a n. 2 ad 5 inclusive. Ex hac aequivocatione nonnullae derivantur possibiles con- fusiones et phrases impraecisae, ne dicam inexactae, fortasse etiam falsae. 4 Con- funduntur, ne fallor. 5 Ecclesia enim haec non ab initio, non in epocha patriar- charum, non in foedere mosaico, sed historice, abhinc tantum xx saeculis, fundata fuit et fundata manet. Hinc et ipse Christus primis ministerii sui temporibus, de Ecclesia sua loquens, in futuro loquebatur: « Aedificabo Ecclesiam meam ». 6 deest. 7 Quia in schemate nostro non ita clare forte distinguuntur, quaedam in illo occurrunt phrases inconcinnae, impraecisae et, meo iudicio, inexactae, ut puta in n. 2, linn. 22-23: «haec congregatio iustorum a SS. Patribus Ecclesia universalis vocatur », et quae in eodem numero, ultima paragrapho leguntur: « Haec Sancta Ecclesia... in novissimis temporibus est manifestata », de qua iam em.mus card. Ruffini accurate locutus est. 8 igitur. 9 deest. 10 deest. 11 aedificatio, domus, grex, vinea, campus, familia, regnum, licet haec ultima, imago regni, in nostro schemate, semel pro semper, nescio quo iure, e medio tol- latur. 12 deest. 13 tamen. 14 schematis. 15 autem. 16 facili re- medio. 17 nempe. 18 deest. 19 deest. 20 Hac ratione nexus logicus gradatim evolvitur et simul facile vitatur violentus ille saltus in paragraphum de Ecclesia mystico Corpore Christi, de quo hiatu prima die exc.mus Morcillo locutus est. Inseratur ergo n. 6 ante n. 5, et imagines evangelicae illuc adnumeratae pro nostro scopo quadantenus explicentur. 21 Qualiter nunc procedendum est in explicando naturam et conditionem mirabilis illius Institutionis a Christo Domino pro salute hominum in terris constitutae? Supremus paedagogus, Christus Domi- nus imaginibus hoc fecit, nosque Magistrum fideliter secuti, imaginibus etiam facere debemus. 22 deest. 23 paedagogice prius. 24 in schemate proponitur. 25 Ecclesia duplici constat elemento, at praecipua et propria ratio mysterii non est praecise in eo quod elementum internum, invisibile et supernaturale secum portet, sed in intima et mirabili connexione utriusque elementi: externi et interni, visi- bilis et invisibilis, naturalis et supernaturalis, pari modo ac propria et formalis ratio mysterii Incarnationis non in eo est quod Christus Deus sit et etiam homo, sed in ipsa secretissima unione. 26 Nunc autem. 27 nostro. 28 elemento interno Ecclesiae. 29 deest. 30 Vitetur aequivocitas. 31 deest.
[ Subsignaverunt etiam:'] Marcellus, ep. Asturicensis; Vincentius, ep. Celso- nensis; Antonius, ep. eoad. Cadiz y Ceuta; Petrus, ep. Huelvensis; Emmanuel, ep.
42
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
Cordubensis; Jose Maria (ep. tit.) Drusilianensis; Narciso Jubany, ep. tit. Ortho- siensis in Phoenicia.
Animadversiones additae:
1. Cap. I, praecipue nn. 2-5, in aequi voco positum videtur. Hinc terminus « Ecclesia » aequivoce frequenter usurpatur.
2. Ordo praeposterus in exponenda natura Ecclesiae imaginibus mediantibus. Anteponatur n. 6 numero 5. Explicetur contentum medullare sub diversis imagi- nibus latens, ut nexu logico simul et paedagogico recte procedatur.
3. Imago « Corpus mysticum » non videtur aptior pro mysterio Ecclesiae fide- libus pastoraliter explicando, neque, prout in schemate proponitur, rationem my- sterii explicare videtur.
11
Exc.mus P. D. SIMON HOA NGUYEN-VAN HIEN Episcopus Dalatensis
Venerabiles Fratres, Patres conciliares,
Valde placet nova redactio huius schematis de Ecclesia, in qua clare exprimitur triplex dimensio essentialis Ecclesiae: nempe, dimensio theo- logica, ex Patre in Filio per Spiritum Sanctum; dimensio apostolica ac missionaria, in universalem salutem; dimensio eschatologica, « per pa- tientiam ad caeleste regnum in gloriam Patris ». Item optime declaratur multiformis ac polyvalentia mysterii Ecclesiae — in specie notatum est — et quoad rem ..} et quoad verbum ...2, Ecclesiam Christi esse Dei familiam, quod optime evolvit nuper exc.mus D. Sigaud, arch. Dia- mantinus in Brasilia 3; quod rursus invenietur dictum immo cum nova emphasi in schemate de Oecumenismo.
Talis aspectus Dei familiae iam in Vetere Testamento adumbratus, in Novo Testamento et in toto decursu Traditionis fere ubique indigi- tatus — non quidem ad modum synthesis organicae ordinatae ut in ex- positione paulina de Corpore Mystico — sed ad modum realitatis ubique diffusae ac praesentis, tam obviae ut omnes spontanee agnoscant, tam familiaris ut vix ad eam specialiter attendant.
Etenim Christus regnum suum in terris haud raro proposuit ac descripsit: « Simile est regnum caelorum homini patrifamilias... » ...4 Similiter sub eodem aspectu familiali realitates et habitudines denomi- nativas Novae Oeconomiae saepe saepius praesentavit. Sic primo ante passionem: « Unus est Pater Vester » ( Matthaeus 5); « Et sic Eum ora- bitis: «Pater Noster...» {Matthaeus 6); «Omnes vos fratres estis» ( Idem 7).
CONGREGATIO GENERALIS XL
43
Et post passionem. Quae denominationes familiales, redemptione peracta, sensum obtinuerunt plenum: « Vade ...8 ad fratres meos et dic eis: Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum »...9 Deinceps in usum communem et tritum Ecclesiae transierunt. Nobis 10 sufficiat atten- disse ad apostolorum loquendi modum. « Videte qualem caritatem dedit nobis Pater ut filii Dei nominemur et simus ». « Carissimi, nunc filii Dei sumus » (2 loannis n). « Si autem filii et haeredes, haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi » ( Romanos 12).
Item habitudines inter fideles, sub aspectu familiali, ob consangui- nitatem cum Christo, regulantur: « Frater cum fratre in iudicio conten- dit? » (1 ad Corinthios 13). « Qui diligit fratrem... in lumine manet, qui odit fratrem suum, in tenebris est » ( 1 loannis 14). « Si frater et soror nudi sint et indigeant victu quotidiano... » (5\ Iacobus 15 ). Et subsequen- ter in Ecclesia locuti sunt pastores, post apostolos, ita ut pagani, in exor- diis Ecclesiae mirarentur dicentes: « Eorum fundator eis persuasit se omnes esse fratres ». Et sic nunc in praedicationibus sacris et etiam in hac aula sacra,16 omnis interpellatio fit sub vocabulo 17 : Fratres carissimi, venerabiles, et numquam cara membra.
Sic et loquitur sacra Liturgia sive in orationibus: « Respice quaesu- mus Domine super hanc familiam tuam ...18 », et in canone Missae: « Hanc igitur oblationem servitutis nostrae sed et cunctae familiae tuae... ».
Liceat de cetero, recoluisse quantopere haec realitas familiae divinae totam Ecclesiam ab intus quasi transfigurans, principiis fundamentali- bus doctrinae revelatae optime respondeat: v. g. de effectu iustificationis in Christo, seu de filiatione adoptiva; de baptismo quo fideles non tan- tum ut membra Ecclesiae incorporantur, sed simul regenerantur et in eam ut filii introducuntur, filii « in Filio » ut affirmavit S. Ioannes in prima epistulaf 9 mutuo fraterne consociati, in fraternum commercium ac convivium ad eamdem mensam familialem, ubi Corpore et Sanguine Christi satiati, intime coniunguntur cum Deo et invicem per Ipsum — in pignus futurae resurrectionis. Item in Oecumenismo, omnes rogare de- bemus Patrem omnipotentem ut tandem aliquando fratres usque nunc separati, ad eamdem domum paternam redeant.
Crederem hunc prospectum tam profundum et traditionalem fami- liae Dei 20 quo indoles Ecclesiae atque relationum fidelium ad Christum ac inter invicem 21 tantopere illuminatur ac transfiguratur, in schemate, post paragraphum de Corpore mystico, fusius evolvendum:
1. Respondet enim scopo principali Concilii, doctrinali quidem, sed et directe pastorali, ita ut omnes ad eam quasi sponte attrahantur, cuius- vis gentis et culturae; talis aspectus hodiernae aspirationi ad authenticam
44 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
ac solidam pacem revera aptatur, clarificans ea quae in Corporis mystici figura obscuriora remaneant.
2. Cum Ecclesia debitrix sit omnibus cuiusvis aetatis et conditionis, doctrina de Ecclesia Dei familia directe omnibus accessibilis est, non tantum doctis sed et rudibus, non solum senibus et adultis sed etiam pueris et iuvenibus, non tantum christianis initiatis, sed etiam catechu- menis et paganis.
3. Dicere auderem quod in toto oriente ubi familia adhuc est in magno honore, talis propositio altius in intellectum ascendit et in cor profundius descendit.
4. Denique, sensus familialis non parum luminis in totam vitam liturgicam et socialem fidelium transfudit, ea filiali pietate erga Patrem communem, erga Filium unigenitum et Primogenitum, erga Spiritum Sanctum ex Patre Filioque procedentem, erga B. Mariam Virginem Pri- mogeniti et aliorum filiorum adoptivorum Matrem; erga sanctos ut no- stros fratres iam glorificatos, et cum nota respective conducente, erga su- periores, aequales et inferiores, omnes authentice fratres in Domino.
Et sic concludo. Optarem ut nova paragraphus addatur in hoc sche- mate et in qua Ecclesia definiri potest ut familia 22 filiorum Dei in Christo per Spiritum Sanctum quae iam in terris inchoatur sub ministerio pasto- rali successorum apostolorum duce Christi Vicario, ad quam omnes filios prodigos et separatos fratres invitare non cessat Christus, atque finaliter in caelis, in domo paterna, in qua « mansiones multae sunt » ,..23, consum- mabitur.24 Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 (p. 7, linn. 23-27 ; p. 8, linn. 5-6; p. 8, linn. 25-27; p. 9, linn. 5-7). 2 (p. 9, lin. 29). 3 deest. 4 (cf. parabolas de invitatis,
filio prodigo, duobus filiis...). 5 ( Mt . 23, 9). 6 ( Mt . 6, 9). 7 ( Mt . 23, 8).
8 autem. 9 (Io. 20, 17). 10 deest. 11 ( 1 Io. 3, 1). 12 ( Rom . 8, 17).
13 (1 Cor. 6, 6). 14 ( 1 Io. 2, 10). 15 (lac. 2, 15-16) etc. 16 conciliari.
17 voce. 18 pro qua D. N. I. C. non dubitavit ... crucis subire tormentum. 19 ( 1 Io. 2, 24). 20 deest. 21 se. 22 Mihi novae paragraphi textum pro-
mere concedatur. (Ecclesia Dei familia). Humana familia prius in Adam ad vitam divinam elevata ac unita, per Adae peccatum a Deo separata est et in se divisa. En Dei miserentis consilium: « Ubi venit plenitudo temporis, misit... Filium suum, factum ex muliere » ( Gal . 4, 4) qui ut novus Adam (Rom. 5, 14 s.; 1 Cor. 15, 22. 45) sua morte « filios Dei qui erant dispersi, congregaret in unum » (Io. 11, 52); familiam initio mirabiliter conditam, mirabilius denuo reformaret. « Ipse autem veniens evangelizavit pacem (iis) qui longe... et pacem iis qui prope, quoniam per ipsum habemus accessum ambo in uno Spiritu ad Patrem» (Eph. 2, 17-18); nec iam ut hospes et advenae, sed ut veri filii in domum paternam redintegrati: « Videte qualem caritatem dedit nobis Pater, ut filii nominemur et simus! » (1 Io. 3, 1), filii quidem in Filio (1 Io. 2, 24) « quoniam Filium suum Unigenitum
CONGREGATIO GENERALIS XL
45
misit Deus... ut vivamus per eum » ( 1 Io. 4, 49). « Si autem filii et haeredes, hae- redes quidem Dei, cohaeredes autem Christi » ( Rom . 8, 17; Io. 14, 2, 3). Quam grates debemus esse erga Patrem qui dignatus est nos omnes sine exceptione vocare ad Ecclesiam seu familiam. 23 (Io. 14, 2). 24 Ad hanc observationem
consentiunt exc.mi DD. Thaddaeus Tu, Ios. Dai, Domin. Doan, Michael Ngu, Ant. Thien, Phil. Dien.
12
Exc.mus P. D. HERMANNUS VOLK Episcopus Moguntinus
V enerabiles Patres, carissimi Observatores,
Rogatus a Patribus conciliaribus linguae germanicae et nonnullis aliis circa ...1 cap. I huius schematis haec propono aliis iam dictis omis- sis,2 non exclusis aliis observationibus istorum Patrum forsan ad- dendis...3
Ad cap. I: caput quoad substantiam placet. Iam a pluribus Patri- bus desiderabatur, ut in hoc capitulo aliqua mentio fieret tam de verbo Dei in Ecclesia quam de Eucharistia, culmine omnium sacramentorum et unitatis Ecclesiae sacramento. Quod re vera magni momenti est. Nam Ecclesia est locus, in quo verbum Dei de die in dies praedicatur et Dominica coena reliquaque sacramenta celebrantur. Ecclesia verbum Dei fide recipiendo et ore testificando atque cultum Christi Patri offerendo vivit. Ideo, quid sit Ecclesia, non perfecte describitur, nisi sermo est de illis, ut ita dicam, functionibus vitalibus Ecclesiae. Quare propono ut nisi extensius de his rebus agatur, saltem in pag. 11, lin. 6, post verbum « communitas » tamquam specialis numerus haec inserantur:
« Verbi Dei praedicatione et coenae Dominicae solemniis iugiter aedificatur. Deus enim Verbi sui virtute populum sibi ex omnibus genti- bus convocat omnem intellectum captivans ad oboeditionem fidei ( epi- stola ad Romanos 4), et foedus aeternum pangit cum hoc fideli populo suo. Quare Ecclesia verbum Dei sibi concreditum semper praedicat, cui oboediens nutritur et crescit et a quo regitur « mortem Domini annun- tians donec veniat » ( epistola I ad Corinthios ).5
Corporis et Sanguinis Christi participatione Ecclesia ipsa unum cor- pus efficitur et recolit memoriam Dominicae passionis ex qua ipsa ori- ginem duxit. Per Christum Patri gratias agens pro hoc Novi et Aeterni Testamenti beneficio Deum summo cultu adorat et suam ipsius mira- bilem unitatem in uno hoc pane et accipit et repraesentat...6
Praeterea aliud adhuc punctum considerandum propono: ubi sermo est de Ecclesia in terris peregrinante, pag. 11, n. 7, aptus locus est
46
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
dicendi quaedam de huius Ecclesiae visibilis relatione ad regnum Dei. Ecclesia visibilis non simpliciter identificanda est cum regno Dei. Eccle- sia inquantum est a Christo ad salutem conferendam instituta, in adventu Domini esse desinit, regnum Dei autem quod inchoative continetur in Ecclesia visibili tamquam suo signo efficaci, consummatur in Ecclesia triumphante.
Differentia et coniunctio indissolubilis Ecclesiae peregrinantis cum Ecclesiae triumphante — Ecclesiae enim, in quantum est medium salutis, a Christo Domino institutum et a Spiritu suo vivificata et unita, et Ec- clesiae, inquantum est fructus redemptionis, congregatio enim sancto- rum in visione Dei immediata — facilius reddit descriptionem Ecclesiae in terris et habitudinis eius ad regnum Dei, quod secundum orationem Dominicam in his temporibus peregrinationis semper est vivens. Haec distinctio reddit facilius ne Ecclesia in peregrinatione se simpliciter identificet cum regno Dei in fine saeculi, quod est dominium Dei mani- festum...7 in adventu definitivo Domini Nostri et totius mundi. Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 prooemium et. 2 deest. 3 Desiderandum, immo necessarium videtur ut valor theologicus huius decreti de Ecclesia clare in- dicetur secundum desiderium a Patribus conciliaribus iam pluries significatum. In prooemio, pag. 7, lin. 11 post verbum «enucleans» ergo inserantur quae sequun- tur: « non novas definitiones condens, sed traditam Ecclesiae doctrinam authentice illustrans ». Rationes: 1. Haec Concilii declaratio omnino corresponderet menti Summi Pontificis in eius oratione inaugurali huius secundae sessionis significatae. 2. Evidens est tantam molem doctrinarum non constituere posse seriem definitio- num infallibilium sibimetipsis succedentium. 3. Concilium ita posse docere, ex eo elucet quod praeterita Concilia Oecumenica saepius tali modo docuerunt, et insuper ex eo quod ipse Romanus Pontifex eadem potestate doctrinali pollens saepissime suas declarationes hoc valoris theologici gradu munitas esse vult. 4 ( Rom . 16, 26). 5 (1 Cor. 11, 26). 6 Hoc unitatis mysterium, quod
Ss.ma Eucharistia et repraesentat et efficit, S. Paulus ( 1 Cor. 10, 16) clare edocuit et inter Patres orientales praesertim S. Cyrillus Hierosolymitanus, inter occiden- tales S. Augustinus, luculenter explanaverunt; cf. etiam S. Thomae Aquinatis Summam Theologicam et Concilium Tridentinum et Catechismum Romanum. 7 et non diminutum.
Animadversiones additae:
Yptum ad disceptationem generalem schematis de Ecclesia adhuc pertinens, in nomine 66 episcoporum linguarum germanicae et scandinavicarum in scriptis propositum :
Ecclesia peregrinans non sufficienter describitur nisi de eius coniunctione cum Ecclesia triumphante sermo est. Lex orandi ipsius Ecclesiae sanctos nobiscum coniunctos esse eo ostendit, quod eos nominat in Canone Missae et in confessione generali ante Missam recitanda. Sanctorum festa per totum annum liturgicum
CONGREGATIO GENERALIS XL
47
celebrantur. Sanctorum intercessionem invocamus in variis nostris condicionibus. S. Ioseph statutus est ipsius concilii patronus.
Unio ergo Ecclesiam triumphantem inter et peregrinantem omitti non debet in essentia Ecclesiae recte describenda. Ecclesia in terra degens signum levatum est consummati regni Dei, in quod Ecclesia visibilis, quatenus est institutio ad salutem conferendam condita, in fine saeculi transmutatur. Etiam B. Virginis in cae- lestem gloriam assumptio ostendit Ecclesiam in terra degentem virtute Christi ordinari ad regnum Dei eschatologice consummandum. Ecclesiam describens, Ec- clesiae concilium oecumenicum hoc quoque exprimere debet.
Propter hunc inter Ecclesiam peregrinantem et Ecclesiam triumphantem ne- xum sancti in caelis, praeprimis B. Maria Virgo, ad Ecclesiam in terra degentem, immo ad omnes homines peregrinantes, converti, fides et preces Ecclesiae testan- tur. Ideo hic etiam est locus aptissimus loquendi de B. Maria Virgine, quae est figura et exemplar Ecclesiae, quatenus hac in terra Dei verbo fidem praestitit et in caelo est consummata, mater non tantum Christi, sed etiam fidelium. Sic evi- tatur separatus de B. Maria Virgine sermo et tam ecclesiologiae quam mariologiae nutrimentum praebetur.
Propterea propono, ut schemati de Ecclesia addatur caput quoddam, quo de respectu illo eschatologico, id est de coniunctione Ecclesiae peregrinantis cum triumphante, de nexu sanctorum cum Ecclesia in terra degente sermo sit. Proprio schemate de B. Maria Virgine deinde non iam indigebimus.
Hoc modo etiam mysterium passionis Domini in Ecclesia semper existens melius explanari potest. Ex differentia etenim et coniunctione Ecclesiae peregri- nantis cum Ecclesia caelesti apparebit quomodo Ecclesia in huius mundi tribula- tionibus incedens Christo compatitur et sic cum eo etiam conglorificabitur.
13
Exc.mus P. D. ANTONIUS PILDAIN Y ZAPlAlN Episcopus Canariensis
Venerabiles Patres ,
Miror quidem, humiliter dico, quod in hoc cap. I, in quo duae adsunt integrae paragraphi, opportunissime certe, de nexibus Ecclesiae cum christianis non catholicis, et de non christianis ad Ecclesiam addu- cendis, neque ullum verbum dicatur de reducendis ad Ecclesiam illis qui matrem nostram his nostris diebus maxime contristant, scilicet de filiis qui nuper nostri, a nobis baptizati et nobiscum conversati, nunc omnino ab Ecclesia abalienati vivunt.
Phaenomenon quidem nostris temporibus peculiare. Hoc est enim deplorandum illud, quod insignis Pius XI appellabat « magnum scanda- lum nostri saeculi ».
Hoc est obiectum Constitutionis Apostolicae Pii XII, felicis recor- dationis, de sic dicta et notissima « Missione Galliae ».
48
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
Hoc fuit thema praecipuum magnae illius hebdomadae pastoralis quinque ab hinc annis Mediolani habitae in qua tam egregias orationes pronuntiavit tunc temporis archiepiscopus Mediolanensis, nunc vero Sum- mus Pontifex, feliciter regnans.
Hoc denique, de quo Papa dulcis memoriae, Ioannes XXIII, in prima sua encyclica dicebat episcopis: « Novimus etiam angustias vestras et dolores vestros prae tantis filiis qui abalienantur ».
Et sane, nec unus aderit hic 1 in hoc sacrosancto coetu episcopus qui de hoc saepissime et acerbissime, ore et scripto non sit conquestus. Cur ergo 2 tacere nunc?
Propono igitur vestro sapienti iudicio, venerabiles Patres, ut para- graphis huius capitis sub nn. 9 et 10 notatis, in quibus agitur ut dixi / de christianis non catholicis coniungendis et de non-christianis ad Ec- clesiam adducendis, addatur alia paragraphus de his filiis misere abalie- natis, ad Ecclesiam reducendis.
Ut autem omnibus manifeste pateat Ecclesiam nostram in his suis conatibus alliciendi ad se omnes homines, non propriam gloriam quae- rere sed Dei, et quoniam insuper, enucleatio ipsa dogmatica huius capi- tis de Ecclesiae mysterio hoc postulat, videtur mihi, omnino necessarium, ut peculiaris paragraphus inseratur hic, de scopo et fine Ecclesiae ex- presse tractando.
Hoc desiderabat unus ex Patribus conciliaribus, et quidem ex emi- nentissimis in diebus illis in quibus fervebat discussio de priori sche- mate de Ecclesia. Rediit nunc schema illud modificatum, sed eodem de- fectu laborans. In ipso enim, non nisi semel, et celerrime quidem et quasi per transennam, de ipso agitur. Et tamen, hoc in primis a Concilio pro- mulgandum videretur, Ecclesiam nempe ipsam, et omnia quae in ipsa sunt, ad gloriam Dei, tamquam ad supremum et principalem finem subor- dinari, iuxta illa magnifica verba apostoli ad Ephesios quae deberent esse, puto 4, veluti lemma totius huius capitis. Ipsi, i. e. Deo, gloria in Ecclesia. Deo gloria in Ecclesia, Deo qui est omnipotentia et lux et amor, Ipsi glo- ria in Ecclesia.
En conspectus sub quo, meo humili iudicio, concilium hoc nostrum Ecclesiam exhibere deberet huic mundo hodierno, potentiam et scientiam et amorem veluti totidem idola adoranti.
Demum, et quod attinet ad filios abalienatos de quibus locuti su- mus, quoniam maximam illorum partem constituunt multitudines ope- rariorum qui veluti rationem suae defectionis afferre solent Ecclesiam partem agere divitum, operariorum vero et pauperum necessitatibus et angustiis minime commoveri, necessarium existimo, ut Concilium no-
CONGREGATIO GENERALIS XL
49
strum inde a principio constitutionis de Ecclesia , ipsam exhibeat ut ve- ram et amantissimam ipsorum Matrem.
Opportunissimam igitur censeo, emendationem sive additionem quam huic primo capiti schematis de Ecclesia proposuerunt tredecim episcopi ex Africa Centro-Orientali, et quae sic se habet: « Ut homines cuncti plenam unitatem in Christo consequantur », dicit schema, et praedicti episcopi africani proponunt 5 additionem: « et sciant praesertim illi omnes qui toto orbe terrarum dira paupertate premuntur, necnon illae laboriosae classes quarum vitae condiciones hanc ipsam in Christo unitatem et religiosam praxim tam difficilem reddunt, se in caritate Christi et Ecclesiae eximiam partem habere ».
Haec est, inquam, emendatio sive additio quam praedicti episcopi africani proponunt, cui ex toto corde adhaereo et meam totaliter facio ut corollarium eorum quae dixi.
Vos igitur ceteri, venerabiles Patres, vestro sapiente iudicio dicetis, utrum haec propositio nostra vobis placeat an non. Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 deest. 2 deest. 3 deest. 4 deest. 5 pro- posuerunt.
Animadversiones additae:
Votum I. Propono ut cap. I de Ecclesia post ultimum numerum, addatur n. 11: (De abalienatis ad Ecclesiam reducendis) hoc vel simili modo: « Sancta Mater Ec- clesia, quae admodum est sollicita de christianis separatis sibi coniungendis, et de non christianis adducendis, non potest maiori praeoccupatione, non curare de tot abalienatis ad vitam christianam reducendis. De filiis enim agitur, qui ab ipsa generati et enutriti, nunc misere perierunt, et in statu versantur miserabilissimo; nemo enim non videt tremendum periculum in quo inveniuntur beatitudinem aeter- nam amittendi. Hinc maior christianorum responsabilitas erga ipsos, utpote fratres proximiores, ex quibus multi, forte, a propriis fratribus scandalum aliquando passi sunt, praesertim in re sociali.
Vel ipse Christus Dominus, quando primum misit apostolos, praecepit eis potius ire ad oves quae perierunt domus. Et S. Paulo tristitia magna illi erat, et continuus dolor cordi eius, pro fratribus suis. Sic et filii Ecclesiae, pro suis fra- tribus abalienatis ad ipsam et ad vitam christianam reducendis, adlaborent oratio- nibus et operibus et, inter haec, apostolatu praecipue contactus personalis.
Votum II. Propono ut addatur, aut inseratur, huic cap. I de Ecclesia haec al- tera paragraphus: Ecclesia, ad sui Fundatoris exemplum, gloriam propriam non quaerit, sed Dei glorificationem, ad quam, in ipsa, omnia ordinantur, sive praedi- catio verbi, sive sacramenta, sive cultus. Sanctus Paulus existimat laudem Dei finem Ecclesiae primarium, adeo ut vel ipsa hominum salvatio ad illam ordinetur laudem Dei; « qui praedestinavit nos in adoptionem filiorum per Iesum Christum in ipsum: secundum propositum voluntatis suae... in quo etiam et nos sorte vocati sumus praedestinati secundum propositum eius qui operatur omnia, secun- dum consilium voluntatis suae: ut simus in laudem gloriae eius nos, ... ei autem,
50
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
qui potens est omnia facere superabundanter quam petimus, aut intelligimus, se- cundum virtutem, quae operatur in nobis: ipsi gloria in Ecclesia ».
Hoc maxime prae oculis filii Ecclesiae habere debemus, et gloriam Dei et finem supremum ipsius intendere, praesertim, nostris hisce diebus propter innu- mera conamina quibus homines nituntur ut ideam Dei a mentibus et cordibus humanis delere valeant, forsitan quia falsam et erroneam de Deo ideam habent.
En, igitur, missio peculiaris filiorum Ecclesiae praesertim nostris diebus: Deum ostendere ut omnipotentiam, et lucem indeficientem, et amorem infinitum huic mundo hodierno, qui potentiam, et scientiam, et amorem, veluti totidem idola, adorat.
14
Exc.mus P. D. ANGELUS IOSEPH JELMINI Episcopus tit. Ehermensis, adm. ap. Luganensis
Nomine loquor Helvetiae episcoporum et quam breviter.1 Nobis li- ceat, venerabiles Patres, emendationem circa n. 5 cap. I, pag. 9 et pag. 10, htimiliter 2 proponere.
Quoad naturam Ecclesiae describendam, pro humana fandi facul- tate, omnino necesse est loqui de praesentia Christi Capitis in suo Cor- pore mystico quod est Ecclesia, et principaliter de praesentia Christi in Ss.ma Eucharistia. Praesentia haec totum deberet schema animare.
Etenim Ecclesia ut militans et peregrinans in terris, nonnisi per Christum eucharisticum definiri potest, cum Christus praesens in Eu- charistia sit signum 'quo unitas Ecclesiae praefiguratur et simul vigor pe- rennis quo aedificatur. Secundo, Ecclesiae natura definienda est non solum per praesentiam Christi in Eucharistia, sed etiam per praesen- tiam in praedicatione Ecclesiae. Etenim Christus est semper praesens in mundo ut verbum efficax revelationis ex qua fit Ecclesia. Tertio, Chri- sti praesentia habetur etiam per eius apostolos, missos, delegatos, vica- rios. Petrus cum apostolis semper adsunt nobiscum in Summo Pontifice cum episcopis. Ideo Corpus mysticum etiam definiri debet, in suo fieri, relate ad Summum Pontificem cum episcopis. Quarto denique, Christus est praesens in populo Dei, qui per ipsum fit Ecclesia, id est Christus totus.
Uno verbo, Ecclesia ut Corpus mysticum Christi debet omnino defi- niri per referentiam ad hanc quadruplicem praesentiam Christi in Eucha- ristia, in praedicatione, in Summo Pontifice cum episcopis et in populo Dei. Corpus dicit relationem ad caput. Ecclesia aut est Christi, aut est nihil. « Christum, Christum dicimus principium nostrum esse », instat Paulus VI sessionem hanc inchoando.
Haec visio Ecclesiae in praesentia actuali et continua Christi filios
CONGREGATIO GENERALIS XL
51
Dei dispersos in mundo adunantis, valde oecumenica et pastoralis est. Omnes Ecclesiae separatae plus minusve Christi praesentia gaudent et fidelibus nostris catholicis magis magisque apparere debet simul Eccle- siam esse et medium ad unionem cum Christo et fructus unionis cum Christo. Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 deest. 2 deest.
Animadversiones additae:
Textus propositus loco textus iacentis (cap. I, n. 5, p. 9, linn. 9-41 et p. 10, linn. 1-18).
« Huius corporis caput Christus est quem dedit Pater », caput supra omnem Ecclesiam, quae est corpus ipsius et plenitudo eius, qui omnia in omnibus adim- pletur (Eph. 1, 22-23) « ut sit in omnibus primatum tenens, quia in ipso com- placuit omnem plenitudinem inhabitare » (cf. 1, 18-19).
Ita Christus indesinenter unitur corpori suo quod est Ecclesia, ipsum nu- triendo, illuminando, regendo et pascendo: « Et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi » (Mt. 28, 20) ut omnes sint unum (Io. 17).
Illa praeeminens praesentia Christi Capitis congregantis filios Dei dispersos in mundo, est eminentior et profundior aspectus quo Ecclesia, pro humana fandi fa- cultate, describi potest et quo melius cunctis apparet salutis ministra. Etenim, « Christum, Christum dicimus principium nostrum esse » (Paulus VI).
Illa autem praesentia Christi Capitis in suo corpore quadrupliciter licet diverso modo apparet. Primo, Christus ut praesens in SS. Eucharistia est signum quo unitas Ecclesiae praefiguratur et simul perennis vigor quo aedificatur principaliter Ecclesia: « Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem in me manet et ego in eo » (Io. 6, 56). Secundo, Christus ut praesens in praedicatione verbi divini est Verum vivum et aeternum ex quo Ecclesia semper vocatur. Ideo valet nunc quod Christus dixit: « Verba quae Ego locutus sum vobis spiritus et vita sunt » (Io. 6, 63). Tertio, Christus ut praesens in Petro cum apostolis est vere caput nostrum (Eph. 4, 11-16) « ex quo totum corpus per nexus et coniunctiones subministratum et constructum, crescit in augmentum Dei » {Coi. 2, 19). Quarto denique, Christus ut praesens in populo Dei per Spiritum eius est principium quo vita sua in membra Ecclesiae diffunditur et cum eo et in eo unum corpus efficiunt.
Unde quidquid Ecclesia ad salutem operatur, a Christi praesentia per eam operantis procedit et quidquid Ecclesia tribulationis et persecutionis patitur, Chri- sti passionibus tanquam corpus capiti consociatur et expectat mortuorum resur- rectionem. Ita vere et proprie Ecclesia definitur tanquam « pleroma » seu pleni- tudo Christi in Ea inhabitantis et prout tendit ad omnem plenitudinem Dei (cf. Eph. 1, 23; 3, 19; Coi. 2, 10). Ita Ecclesia ut medium ad unionem cum Christo et ut fructus unionis cum Christo simul apparet.
52
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
15
Exc.mus P. D. IOANNES HEENAN Archiepiscopus V estmonasteriensis
Venerabiles Fratres ,
Loquor nomine totius hierarchiae Angliae et Cambriae. Nobis 1 sche- ma generaliter placet. Attamen aliquid sat magni momenti addendum censemus in par. 9, pag. 12, ubi de christianis non catholicis agitur d
In hac par. 9 sermo est de reconciliatione acatholicorum cum Ec- clesia et in sequenti par. 10 agitur 3 de conversione ad veritatem Evan- gelii eorum qui baptizati non sunt. Unde hic agitur de obligatione evan- gelizandi quae in tota Ecclesia et in singulis catholicis incumbit. Omnis catholicus debet esse apostolus. S. Ioannes Bosco dicere solebat quod si iuvenis quattuordecim annorum spiritu apostolatus imbutus non es- set, fides eius periclitaretur.
Sed quomodo hoc munus exercetur? Triplici modo: oratione, exem- plo, tandem et verbo seu praedicatione .4
Iamvero in par. 10 ubi de conversione non baptizatorum loquitur bene dicitur (pag. 13 linn. 5 s.): « quapropter Ecclesia a prece et prae- dicatione quiescere nescit donec omnes in eam in unum corpus adsci- scantur, etc. ». Optime dictum, et nota quod hic inculcatur obligatio praedicandi / praedicandi verbum et veritatem catholicam iis qui foris sunt.
Nunc autem 6 in par. 9 ubi de reconciliatione acatholicorum bapti- zatorum, fratrum i. e .7 seiunctorum, cum Ecclesia loquitur, quid inve- nimus? Prorsus 8 nihil de nostra 9 obligatione apostolatus. Tantum dicitur (linn. 38-39) « Ecclesia precari, sperare et agere non desinit omnesque ad orandum et ad cooperandum exhortatur ut purificati et renovati, si- gnum Christi super faciem Ecclesiae clarius effulgens extollant ».
Sed 10 quaenam media hic proponuntur ad fratres seiunctos attra- hendos?...11 ut preces Deo fundamus et ,..12 ut nosmetipsos reformemur ita ut Ecclesia catholica refulgeat ut vera. Certo certius hoc necessarium est. Sed non sufficit. Debemus etiam praedicare verbum Dei fratribus nostris 13 seiunctis . . .14
Omnis catholicus, sive sit sacerdos sive laicus, imbutus esse debet spiritu apostolatus ut ferventer et indesinenter oret pro reconciliatione fratrum seiunctorum, vitam exemplarem demonstret ad hunc finem asse- quendum, et verbo et opere laboret pro reconciliatione omnium cogna-
CONGREGATIO GENERALIS XL
53
torum vel sociorum qui nondum catholicam fidem in tota plenitudine a Deo receperunt.
Fratres nostri carissimi 15 seiuncti bene sciunt 16 quod nos num- quam contenti esse poterimus 17 usquedum omnes in domo materna ca- tholicae Ecclesiae aggregati sint. Pro nostra parte 18 scimus quod maiorem caritatem erga eos 19 monstrare non possumus quam ut ipsis plenitu- dinem veritatis, Deo adiuvante, communicare .20
Quam oh rem proponimus 21 ut par. 9 sic legatur incipiendo a lin. 38, pag. 12, his verbis 22: « Quod ut obtineat Ecclesia (i. e. ubi sermo erat de uno grege sub uno pastore ), quod ut obtineat Ecclesia * preces ef- fundit et doctrinam a Christo acceptam omni creaturae praedicat: om- nesque fideles monet ut precibus, exemplo, verbo et opere omnes cona- tus faciant ad plenitudinem veritatis fratribus seiunctis communicandam. Nec oblivisci debent vitam propriam renovare et purificare ut signum Christi super faciem Ecclesiae effulgens extollant ». Dixi.
In textu scripto tradito: 1 deest. 2 Nobis videtur quod non sufficienter ibi inculcatur obligatio quae Ecclesiam ligat, fidem praedicandi fratribus seiunctis etiam baptizatis. 3 deest. 4 deest. 5 deest. 6 Attamen. 7 deest. 8 deest. 9 deest. 10 deest. 11 Duo media tantum: 1). 12 2). 13 deest.
14 baptizatis. 15 deest. 16 debent scire. 17 erimus. 18 deest. 19 ipsis. 20 communicamus. 21 Propono igitur. 22 deest. 23 deest.
16
Exc.mus P. D. FELIX SCALAIS Archiepiscopus Leo poldpolitanus
V enerabiles Patres ,
Loquor nomine episcoporum omnium conferendae episcopalis ex Congo Leopoldville.
Cum ad mentem nostram, nulla ex figuris biblicis ex se sola, satis apta sit ad perfecte exprimendum mysterium Ecclesiae, oportet uti no- tionibus principalioribus Sacrae Scripturae quae, sese complentes, hoc mysterium probe describunt, et insuper in lucem ponunt dimensiones historicas et eschatologicas Ecclesiae, ac eius naturam intrinsece mis- sionalem.
Hae tres notiones principales nobis videntur sequentes: populus Dei, Corpus mysticum Christi, regnum Dei.
1. Populus Dei. Sub specie populi Dei Ecclesia sese manifeste pro- fert praeparata in Veteri Testamento. Revera, in populo a Deo electo,
54
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
qui locum dat, in Novo Testamento, novo populo, scii. Ecclesiae Chri- sti, assidue crescenti ad omnes homines unitatem unius ovilis adunandos « ut unum sint », plane significantur dimensio historica simul et escha- tologica Ecclesiae, atque munus missionale.
2. Notio Corporis mystici Christi perfecte significat unitatem intrin- secam Ecclesiae in qua membra omnia Christo resuscitato et totius Cor- poris capiti stricte coniunguntur, ac etiam principium internum incre- menti totius Corporis usque ad mensuram aetatis plenitudinis Christi, ut ait apostolus in epistola ad Ephesios, cap. 4, v. 13.
3. Regnum Dei est obiectum primum praedicationis Christi. Si inter notionem regni et notionem Ecclesiae non exstat aequalis paritas, oportet tamen earum relationes explicitari.
Regnum iam in mundo exstat, ab Ecclesia sustentatur / quae tota versa est ad adventum regni caelestis per proprium adventum Domini.
Itaque proponimus ut: par. 5 sit: De Ecclesia ut populo Dei; par. 6 sit: De Ecclesia ut mystico Corpore Christi (ut in schemate in- venitur); par. 7 sit: De Ecclesia progrediente ad regnum Dei; ita ut hae tres notiones coniunctim adhibeantur ad mysterium Ecclesiae expo- nendum.
Quod si potius placeat caput integrum, scii. II, perficere de Eccle- sia ut populo Dei, nihil obstat quominus in tali capite exponantur am- plius elementa populi Dei, id est « laos » Dei in quo status laicorum plane perluceret, et hier archia.
Textus harum propositarum emendationum iam tradidi exc.mo se- cretario generali. Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 sustentum.
Animadversiones additae:
Paragraphus inducenda ante par. de Ecclesia ut mystico Corpore Christi.
De Ecclesia ut populo Dei.
Deus cuius in aeternum est misericordia, praenuntians iam factis Incarnationis Unigeniti mysterium, sese accommodare voluit humanis contingentiis temporis et historiae.
Priusquam e Crucis et Resurrectionis Iesu mysterio ortum daret Ecclesiae, il- lam iam concepit et per multa saecula praeparavit, « formator eius ex utero » (Is. 44, 24). Populum nomini suo elegit ex gentibus (Act. 15, 14), cui sese con- iunxit solemnissimo foedere: « Ero Deus vester vosque eritis populus meus » ( Lev . 26, 12). Quem populum, per varias humanae historiae vicissitudines, con- duxit ad proprii Filii adventum, in quo Filio novum et aeternum testamentum feriit (cf. Mt. 26, 28; Lc. 22, 20; 1 Cor. 11, 25).
Populi Israel haeres, Ecclesia est novus Dei populus, non ex carne vel sanguine natus, sed ex fide in Iesum Christum ad quam vocantur omnes homines: « euntes
CONGREGATIO GENERALIS XL
55
docete omnes gentes » (Mt. 28, 19), ita ut « denuo renati » (Io. 3, 3) filii Dei fiant, « consortes divinae naturae » (2 Petr. 1, 4), et sint « genus electum, regale sacerdo- tium, gens sancta, populus acquisitionis » ( 1 Petr. 2, 9). Et in hoc populo « non est Gentilis et Iudaeus, circumcisio et praeputium, Barbarus et Scytha, servus et liber, sed omnia et in omnibus Christus » (Coi. 3, 11). Hac voce « populus » in- clusio pleno iure laicorum (laos) in lucem ponitur.
Nam si primum foedus a prophetis haberi potuit ut nuptiae Dei cum populo suo, Ecclesia novi Testamenti iam est vera Sponsa Christi (hic resumitur textus schematis pag. 10, linn. 37 ss. et primo loco deleatur:) quam mundatam sibi voluit coniunctam et in dilectione ac fidelitate subditam (cf. Eph. 5, 22 ss.), quam tandem bonis caelestibus in aeternum cumulavit, ut Dei et Christi erga nos caritatem quae omnem scientiam superat, comprehendamus (cf. Eph. 3, 39).
Hic Dei populus, Ecclesia, Sponsa Christi et credentium mater, nova et meliori spe (cf. Heb. 7, 19) sublevata, per saeculorum cursum, dum adunentur in uno ovili omnes filii Dei adhuc dispersi, progreditur ad adventum Domini in gloria.
Paragraphus inducenda post par. de Ecclesia ut mystico Corpore Christi.
De Ecclesia progrediente in regnum Dei. Primo suo adventu, Dominus Iesus reeni Dei, a prophetis praenuntiati, radices plantavit: non est regnum huius mundi sladio fulcitum (cf. Mt. 26, 52-53; Io. 19, 36). sed regnum apertum illis qui sunt pauperes spiritu, qui lugent, qui esuriunt et sitiunt iustitiam, qui sunt misericor- des... (Mt. 5, 3 ss.).
Regnum hoc crescere debet et transfigurare mundum sicut semen parvum fit arbor magna, sicut fermentum totam massam sublevat (cf. Mt. 13, 31-33). In ter- restri sua phasi, rectnum hoc imperfectum et malis permixtum remanet (cf. para- bolae zizaniae et retis, Mt. 13, 24-30; 47-50) et plenitudinem nonnisi in fine saeculi obtinebit.
Est in hoc mundo Ecclesia regni Dei vehiculum. In ea enim ex una parte, iam aliquo modo prostant reani caelestis bona; ex altera parte per eam ut instru- mentum a Christo volitum ad opus suum continuandum, regnum Dei in mundo praesenti aedificatur, donec Christus hoc regnum in manibus Patris sui remittet (cf. 1 Cor. 15, 24): illuminat enim mundum per praedicationem evangelii omni creaturae, vita supernaturali homines donat, paterneque per apostolos eorumque successores pascit.
De non-christianis ad Ecclesiam adducendis.
Commentarium praevium.
1. Textus cap. I, n. 10 schematis de Ecclesia, etsi bonus est, tamen melio- randus videtur ut melius appareat:
Amplitudo consilii redemptivi Dei non tantum ad homines individuos sed etiam ad societates et religiones non-christianas.
« Apertura », ut aiunt , Ecclesiae et missionis ad omnia elementa positiva extra christianismum.
Spiritus « constructionis » quo animari debet missio et missionarius.
2. Textus remanebit in campo theologiae generalis, de Ecclesia et mundo chri- stiano, cum locus non sit nunc pro particularibus.
3. Utemur persaepe textibus biblicis, praesertim ex illis locis ubi elucet con- silium divinum erga non-christianos, ut sunt: verba Petri ad Cornelium (Act. 10);
56
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
concio Pauli ad Athenienses {Act. 17); doctrina eiusdem de paganis ( Rom .); my- sterium universalis redemptionis in Christo ( Eph .; Coi.).
4. Motus totius expositionis quattuor partibus constat:
Exponitur breviter universalitas functionis Verbi Incarnati et Ecclesiae.
Modo correlativo, describitur universalis aspiratio religiosa, erga « Deum ignotum ».
Ostenditur, per modum consequentiae, quomodo thesauri non-christiani ad- mitti et elevari debeant in Ecclesia.
Unde clarius appareat et modus et finis « missionis » in non-christianos.
Textus renovatus.
A) Ecclesia, cum sit Sponsa et Corpus Christi universalis Redemptoris, qui « primus ex resurrectione mortuorum, lumen annuntiat populo et gentibus » {Act. 26, 23) debet ipsa quoque, ex natura sua « in gentibus evangelizare investigabiles divitias Christi et illuminare omnes quae sit dispensatio sacramenti absconditi a saeculis in Deo» {Coi. 3, 8 et 9), « annuntians pacem per Iesum Christum» {Act. 10, 36).
Quam essentialem missionem significavit ipse Iesus, cum apostolis manda- verit: « Euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae » {Mc. 16, 15) et: « Docete omnes gentes, baptizantes eos... » {Mt. 28, 19).
Quapropter Ecclesia, verba Pauli sibi applicans: « Vae mihi si non evange- lizavero » {1 Cor. 9, 16), non potest quiescere ab evangelizatione totius mundi procuranda; orationibus, testimonio sanctitatis, exercitio caritatis, et praesertim la- bore apostolico ad non-christianos; donec omnes praesertim pauperes, in unum Christi Corpus adsciscantur.
B) Sic autem obviat totius humani generis necessitatibus et votis: « Omnes enim peccaverunt et egent gloria Dei » {Rom. 3, 23). Et Deus « fecit omne genus hominum habitare super universam faciem terrae... quaerere Eum si forte attrec- tent aut inveniant Eum » {Act. 17, 27). Reapse « non est longe ab unoquoque nostrum » {ib.)\ « invisibilia Ipsius a Creatura mundi, per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur » {Rom. 1, 20). « Legem non habentes ipsi sibi sunt lex, testimonium reddente illis conscientia ipsorum » {Rom. 2, 14-15). Non defuerunt in omni religione, in quovis populo, viri religiosi qui Deum ignotum in templis vel in cordibus suis coluerunt...
C) Qui sic vivere conantur in spiritu et veritate secundum conscientiae dicta- men, fideles sunt divinae voluntati. Quidquid boni, quidquid sancti homines hominumque coetus non-christiani habent, praeparatio est evangelica; ordinatur ad Christum « auctorem et consummatorem fidei » {Heb. 12, 2) et ab Eo per Ecclesiam assumi et elevari potest et debet.
D) Ut ad plenam lucem, revelationis quidem christianae, perveniant, requiri- tur ergo modo urgenti ut « cognoscant solum Deum verum et quem misit Iesum Christum » {Io. 17, 3), et sic ad Corpus Christi, quod est Ecclesia, adducantur, ope eiusdem Ecclesiae.
Omnis ergo qui ab Ecclesia mittitur ad non-christianos, curet esse « Minister Iesu Christi in Gentibus, sanctificans Evangelium Dei, ut fiat oblatio Gentium accepta et sanctificata in Spiritu Sancto » {Rom. 15, 16). Sic authenticum patrimo- nium religiosum uniuscuiusque religionis, civitatis vel personae Deo oblatum non tantum non destruetur sed, ad sublimiorem et definitivam dignitatem evectum, conferet ad splendorem Ecclesiae, quae magis magisque populorum varietate cir-
CONGREGATIO GENERALIS XL
57
cumdari debet; conferet ad plenitudinem Corporis Christi, in quo « omnia instau- randa sunt » ( Eph . 1, 10), donec « tradat regnum Deo et Patri » ( 1 Cor. 15, 24).
Notae de valore aliquorum verborum.
A) Sponsa et Corpus : indicatur unitas vitalis in qua fundatur identitas func- tionis Christi et Ecclesiae.
Natura sua... mandaverit : Duplex fundamentum, vitale et praeceptivum, func- tionis expansivae Ecclesiae.
Divitias Christi... pacem per Iesum: Notatur quomodo elementum essentiale totius evangelizationis sit Christus.
Omnimode procuranda-. Variae formae functionis missionalis a christianis exercendae.
Donec omnes-. Notatur finis universalis essentialis.
B) Da quae facta sunt... conscientia...-. Testimonium Dei duplex: externus... internus. Cf. notam 38, optimam, schematis de Ecclesia.
C) Fideles sunt: Salus individuorum.
Quidquid boni... hominum coetus : Locus proprius societatum et religionum in opere redemptionis.
Quidquid: Ergo non dicitur, e contra, omnia esse bona.
Assumi et elevari: Functio Ecclesiae erga « valores » non christianos.
D) Cognoscant... adducantur ad Corpus: Adhaesio interna per fidem, visibilis per baptismum et vitam in Ecclesia.
Omnis ergo...: Positio generalis, theologica omnis missionarii.
Sic conferet: De pluriformitate in unitate Ecclesiae.
Regnum tradat: Eschatologia missionis.
17
Exc.mus P. D. GERARDUS VAN VELSEN Episcopus Kroonstadensis
Venerabiles Fratres ,
Missionarius sum, proinde non nimis mihi familiaris est lingua la- tina et theologia technica. Attamen, quando in cap. I legi nn. 8, 9 et 10, statim percepi in hoc perpulchro schemate quaedam inveniri, quae non sunt in harmonia cum mente pastorali et cum ipsa realitate concreta.
Incipio loqui de n. 8. a) Pag. 12, lin. 3 dicitur: « reapse et simpli- citer loquendo... ». Verba haec pertinent ad terminologiam technicam theologicam et inserta sunt hic evidenter propter claritatem dogmaticam.
Sed rogavi theologos de exacta explicatione horum verborum, et plures mihi confessi sunt, quod adhuc controversia est inter theologos de praecisa illorum interpretatione.
Quaero a vobis: nonne melius est in textu conciliari abstinere a verbis quae controversias theologicas implicant, et rem sub aspectu
58
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
pastorali ita simpliciter describere prouti ab omnibus accipitur et ab omnibus fidelibus facile comprehenditur?
b) Pag. 12, linn. 15-17: de catechumenis. Iam alii proposuerunt expungendum esse terminum « voto » quia inadaequate reddit realita- tem spiritualem catechumenorum. Ego omnino accedo.
c) Pag. 12, linn. 18-22, ibi in fine n. 8 describitur habitudo om- nium, qui in sic dicta bona fide extra saepta Ecclesiae vivunt, exceptis solis catechumenis; i. e. simul veniunt tam pagani quam christiani. Sed hoc proprie non placet, quia christianae dignitati quodammodo iniuriam facit. Praeterea terminus « suo modo », qui initio huius phraseos stat, tam indeterminatus est, ut fit obscurus. Mea opinione, melius erit totam hanc phrasim expungere.
Ad n. 9: Non est hic mea intentio iudicium proferre de omnibus quae in hoc numero stant. Sed unum procul dubio mihi constat ex propria mea personali experientia qua multos non-catholicos christianos cognovi et saepe collocutus sum; i. e.: numerus hic maximi est ponderis pro re oecumenica. Sed, proh dolor, est in praesenti forma incompletus, requirit novam redactionem; retinenda sunt multa bona quae continet et adiungenda illa omnino necessaria quae desunt.
a) Cum de christianis reformatis agitur, insufficiens est nihil dicere de Scripturis Sacris et de verbo Dei.
Neque in textu satis exprimitur baptismi efficacia relate ad commu- nitatem, in quam baptizati inchoative incorporantur.
b ) cum autem de orientalibus agitur, insufficiens est nihil dicere de eorum sacerdotio et episcooatu cum liturgia eucharistica, quae sunt elementa constitutiva quae ecclesiam localem aedificant, quamquam ibi desit plena communio et unitas regiminis cum Sede Apostolica.
Ubi Ordo sacerdotalis valide servatur, Christus sacramentaliter vivit et operatur. Propter eximiam schematis pulchritudinem vehementer exopto aptiorem emendationem huius numeri.
Ad n. 10. Conditio illorum qui in gratia vivunt extra christiani- smum exponatur modo biblico, e. g. iuxta ad Romanos cap. 2...1
Ultimo: tota haec materia locum aptiorem habebit in contextu de populo Dei, ideo transferatur in cap. II. Expositio de « populo Dei » et de « familia Dei » multo magis apta est a) ad loquendum de « fratribus seiunctis »; b) ad loquendum de « non-christianis », qui Deum habent patrem et sunt de familia Dei.
Hoc facilius intelligent nostri Africani. Dixi.
In textu scripto tradito : 1 sicut et alii dixerunt.
CONGREGATIO GENERALIS XL
59
18
Exc.mus P. D. HERCULANUS VAN DER BURGT Archiepiscopus P ontianakensis
Venerabiles Patres ,
Nomine episcoporum Indonesiae, qui sunt numero 31, has observa- tiones ad cap. I propono.
1. Placet nobis quod inter nomina Ecclesiae populus Dei primo loco ponitur. Nomen hoc est optimum sub aspectu pastorali. Transitus autem a voce populi ad imaginem mystici Corporis deficiens apparet. Hiatus autem iste mederi potest, si expressius sermo fit de praesentia Christi modo quem iam approbavimus in cap. I schematis de S. Liturgia. Proponimus ergo ut inserantur post n. 4 e. g. verba sequentia: « Domi- nus Iesus Christus, post passionem suam exaltatus et glorificatus, po- pulum suum non derelinquit, sed per Spiritum Sanctum praesens in eo manet, non tantum ut Ecclesiam confortet et illuminet, sed etiam ut una cum populo gloriam reddat aeterno Patri et redemptionem suam, semel per mortem et resurrectionem suam factam, Ecclesiae suae et toti mundo applicet. Christus semper adest ad opus redemptionis una cum populo suo perficiendum. Haec praesentia Christi fit, ut Christus cum suo populo in unum Corpus sub uno capite coalescant ».
Haec praesentia Christi affirmatur in pag. 9, n. 5, regula 34 ss. pro hierarchia Ecclesiae. Oportet ergo primum hanc praesentiam affir- mare pro toto populo et hoc specialiter pro cultu Dei, qui est centrum vitae Ecclesiae. Hoc videtur optima introductio mystici Corporis. Insu- per ita cohaerentia apparet cum schemate de S. Liturgia.
2. Bene dicitur in pag. 10, sub n. 5, regula 13, Ecclesiam non esse simpliciter regnum Dei, sed eius germen et initium in hoc mundo. Sed aspectus eschatologicus, in hac affirmatione contentus non elaboratur.
Etiam in pag. 11, n. 7, sub titulo Ecclesiae peregrinantis, ubi certe exspectari posset, non bene attenditur ad statum viae populi Dei.
Proponimus ergo ut vel in fine n. 5, vel potius in n. 7, clare expri- matur, quod Ecclesia in hoc mundo tendens ad plenitudinem et perfec- tionem regni Dei, bene conscia sibi sit conditionis suae adhuc imper- fectae. Vere humiliter confiteri debemus, nos omnes esse peccatores, quotidie deficientes in caritate Christi.
3. In pag. 10, sub n. 6 colliguntur in unum aliae imagines Eccle- siae. Melius autem ante n. 5 ponantur ne rumpatur ordo logicus inter nn. 5 et 7. Ita agendo etiam imago mystici Corporis clarius elucebit.
60
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
4. Ad pag. 11, n. 8, regulam 35 ss.: quae dicuntur de necessitate Ecclesiae ad salutem non sufficiunt. Modus quo necessitas affirmatur suggerit potius necessitatem praecepti quam medii, dum tota traditio do- cet necessitatem medii. Haec necessitas medii in textu intenditur, sed non bene exprimitur.
Insuper quae hic dicuntur nimis negative et casuistice sonant. Ta- men in hac re vehementer desideratur positiva annuntiatio, quae corda etiam commovere possit. Tandem expositio necessitatis Ecclesiae debet respicere non solam salutem individualem, sicut in textu fit, sed et sa- lutem ipsorum populorum et totius familiae humanae.
Haec quaestio maximi est momenti motivo tum pastorali praesertim pro opere missionario, tum oecumenico. Quare dolendum est schema in hoc puncto tantopere deficere.
5. Ad pag. 12, n. 8, regulam 3 ss.: quae dicuntur de incorporatione minus apte 1 cohaerent. Displicent etiam termini « reapse » et « simpli- citer ».
Voce « reapse » omnes baptizati non catholici omnino excluduntur ab hac incorporatione. Hoc falsum videtur, ut iam in discussione primae sessionis huius Concilii clare et saepius dictum est. Quomodo enim chri- stiani non catholici vere Christo incorporari dici possunt, nempe bapti- smo, fide, spe et caritate, si non etiam modo reali Ecclesiae incorpo- rantur?
Etiam vox « simpliciter » displicet. Videtur in contextu immediato contradici. Dicitur enim, quod catholici qui in statu peccati versantur, corpore sed non corde in sinu Ecclesiae remanent. Quis autem dicet hominem, qui corpore sed non corde ad Ecclesiam pertinet, simpliciter in ea incorporatum esse? Quapropter S. Thomas expressis verbis dicit talem peccatorem « secundum quid et non simpliciter » uniri Christo...2 Proponimus nos loqui de plena incorporatione pro catholicis.
Quoad vocem « voti » hoc observare volumus: commendamus ut usus huius vocis restringatur ad catechumenos. Extensio enim huius vocis ad homines qui vix ullo voto in sensu proprio moventur, confu- sionem parit et a fidelibus non intelligitur.
Pro christianis non catholicis bene enumerantur sub n. 9 elementa Ecclesiae, quae apud illos agnoscuntur. Haec elementa aliquam veram et sacramentalem, sed non plenam, ergo defectuosam unionem cum Ec- clesia efficiunt. Hac ratione Ecclesia seipsam cum ipsis coniunctam scit, uti dicitur in regula 27. Etiam apud non christianos schema agnoscit bona religiosa, quae sunt bona Christi et Ecclesiae suae. Etiam pro iis ergo aliqua unio, et quidem non mere interna, affirmanda est.
Ultimo-, ad pag. 13, n. 10: hoc loco expressius dicatur Missionem
CONGREGATIO GENERALIS XL
61
esse functionem Ecclesiae essentialem. Quod bene cohaereret cum dictis in introductione et in initio huius capitis.
Petimus ut fundamenta theologica Missionum bene evolvantur in hoc schemate de Ecclesia.
Cetera scripto tradam secretario. Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 male. 2 S. Thomas, III, q. 8, a. 3 ad 2: Qui vero his subduntur peccatis (scii, mortalibus), non sunt membra Christi actualiter, sed potentialiter; nisi forte imperfecte per fidem informem, quae unit Christo se- cundum quid et non simpliciter, ut scii, per Christum homo consequatur vitam gratiae. Percipiunt tamen tales a Christo quendam actum vitae, qui est credere »; cf. III Sent., dist. 13, q. 2, a. 2, sol. 2.
Animadversiones additae-.
1. Ad pag. 8, n. 3, lin. 23: mirum nobis videtur quod de Ecclesia dicitur: « ipsa supra tempora et fines populorum exsistens ». Vox « supra » ansam praebet falsae interpretationi, quasi Ecclesia esset revera intemporalis. Melius dicatur: « ipsa omnia tempora et fines populorum complectens » vel aliquid simile.
2. Pag. 11, n. 7, lin. 22: loco «extra totalem compaginem» dicatur: «extra compaginem eius ».
19
Exc.mus P. D. IOSEPH M. MARTIN Archiepiscopus Rothomagensis
Venerabiles Patres ,
Brevissimas animadversiones facere vellem, brevitatis et etiam ca- ritatis causa }
Discrepantia adest aliqua inter modum quo Ecclesia describitur in cap. I schematis de Liturgia et modum loquendi de Ecclesia in praesenti schemate. Discrepantia haec apparet inter duo schemata, in par. 3 et 4, quae Ecclesiam ex Deo Trino oriri ostendunt.
1. In par. 3, bene dicitur quod Pater aeternus Filium suum misit in mundum ut peccatores salvos faceret et redemptos in unum congre- garet. Attamen non dicitur quod Deus convocat populum ut per Chri- stum in Spiritu Sancto glorificationem et adorationem aeterno Patri tri- buat et speciatim in Eucharistiae celebratione.
2. In par. 4, bene dicitur quod Spiritus mittitur ut Ecclesiam mu- neribus suis ditaret. Attamen non explicatur quod Spiritus mittitur ut populum novum in novam creaturam conformaret 2 et in Liturgia eum gaudia caelestia praegustare faceret.
62
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
Rogo ergo ut in par. 3 et 4, in praesentatione trinitaria sanctae Ec- clesiae, ipsa Eucharistia tamquam culmen exhibeatur, in qua Filius suam missionem adimplet et Spiritus Sanctus in populo adorante ope- ratur.
Notae. 1. Secundum praeclariorem Ecclesiae traditionem, quae apte a Sancto Augustino exprimitur, si sola Ecclesia facit Eucharistiam, verum est etiam quod Eucharistia facit Ecclesiam. Hoc aperte iam declaratur in schemate de Liturgia, cap. I, ...3 a Patribus Concilii approbato: « Li- turgia est culmen ad quod actio Ecclesiae tendit et simul fons unde omnis eius virtus emanat».
2. Haec praesentatio mysterii Ecclesiae et eucharistica et pneumato- logica , maximi momenti nohis videtur ut orationem habeamus et integrae doctrinae Sacrae Scripturae, et legitimarum traditionum theologiae orien- talis.4
In textu scripto tradito-. 1 Breves has animadversiones facere vellem. 2 trans- formaret. 3 par. 16. 4 Praeterea notandum est id maximi esse momenti
ad intelligendum nexum Ecclesiae cum christianis non catholicis. Cum in par. 9, pag. 12, lin. 30 agnoscatur quod fides erga Eucharistiam apud christianos seiunctos inveniatur, melius et verius esset dicere, quod Eucharistia realiter habeatur in multis Ecclesiis a nobis seiunctis, ita ut earum membra in mysterio unitatis pro- fundius trahantur. Etenim baptismus certe vinculum est unitatis. De natura sua tamen baptismus tendit ad suam adimpletionem in Eucharistia, quae vere et proprie Sacramentum est unitatis.
Animadversiones additae:
Praeter ea quae a pluribus Patribus iam indicata sunt, in hoc schemate duo prospectus fundamentales theologici fere omnino neglecti videntur, quippe qui maximi momenti sunt ut fides catholica circa mysterium Ecclesiae plene expo- natur atque insimul fratribus nostris qui nomine christiano ornantur magis acces- sibilis fiat.
Vrima consideratio ad missionem Filii (in n. 3 praesertim) spectat. Nam, Pater Filium misit, non solummodo ut peccatores salvos faceret et filios Dei di- spersos congregaret in unum (uti recte dicitur in n. 3) sed ut hanc necessitudinem restitueret inter Deum et hominem quae a culpa amissa est et sic in Christo Filio Dei Incarnato debitum cultum ille homo Deo reddere posset.
Per mysterium Incarnationis, Crucis et Glorificationis Iesu Christi, habemus ergo Pontificem magnum qui penetravit caelos ( Heb . 4, 14) ita ut per ipsum et cum ipso et in ipso verum cultum homo redemptus Deo offerat et sint veri adoratores qui patrem in spiritu et veritate adorant (Io. 4, 23). Heic enim datur finis ultimus totius oeconomiae salutis ad quam Pater misit Filium Suum qui Ecclesiam suam, novum Israel, elegit et condidit: est ergo ille cultus verus Dei Patris.
Atqui cultus ille his in terris culmen suum obtinet in ipso Eucharistiae et sacra- mento et sacrificio quo non tantum nos unum in Christo facit (ut dicitur in n. 5, pag. 9, lin. 13), sed nobis concedit ut partem veram habeamus in cultu Patri red-
CONGREGATIO GENERALIS XL
63
ditum ab ipso Christo passo et glorificato, semper vivente ad interpellandum pro nobis ( Heb . 7, 25).
Proinde hoc Eucharistiae sacramentum simul ac tota cultualis vita novi populi Dei, Corporis mystici Christi, cardo faciendus est huius praesentationis trinitariae in variis articulis huius cap. I, praesertim cum agitur de nexibus Ecclesiae cum christianis non catholicis, qua Ecclesiae sunt non-catholicae quae non solum fidem erga SS. Eucharistiam servaverunt (n. 9, pag. 12, lin. 30) sed in ipso sacramento altaris iam de facto, modo omnino eximiore, in mysterio Ecclesiae inseruntur, quam illae communitates quae solum sacramentum baptismatis rite servaverunt.
Denique si fundamentum firmum dare volumus doctrinae collegialitatis episco- porum praeprimis enucleanda est illa doctrina de Ecclesia locali sub respectu sacra- menti Eucharistiae qua effulget summi sacerdotis munus episcopi in Ecclesia sua locali de quo erit sermo quando cap. II disceptabitur.
Altera consideratio est de munere Spiritus Sancti in mysterio Ecclesiae. N. 4 et totum cap. I in eo peccant quod de opere ultimo et essentiali Spiritus Sancti in- complete habent rationem. Etenim, multas citationes Sacrae Scripturae quas textus n. 4 offert de Spiritu Sancto utpote Ecclesiam sanctificante ad varias quidem actio- nes Divini Spiritus referuntur; rei tamen substantiam intactam derelinquunt. Deus, certo, Spiritum Filii sui in corda nostra misit, per Spiritum accessum ad Patrem habemus, Spiritus ille aqua saliens est in vitam aeternam, habitat in Ecclesia tamquam in templo et eam diversis charismatibus adornat; sed fine finaliter hoc est quia prophetia Ioel adimpleta est ( Act . 2, 16 ss.) in die Pentecostis non tantum cum Ecclesia repleta est Spiritu Christi, sed ultro cum nova creatura in Christo condita sit. Christus ex Spiritu Sancto et Maria Virgine conceptus novus Adam apparuit et ille Spiritus qui iam ab exordiis historiae salutis humanitatem ducebat, populum electum Deo praeparabat, in Christo autem virtutem Dei plene manifesta- vit. Ascendens vero ad Patrem, Christus Paraclitum qui ex Patre procedit nobis misit et per illum Christus nobiscum est usque ad consummationem saeculi.
Per Spiritum enim — supremum magistrum scientiae et veritatis (cf. Io 14, 26; 16, 13, 15) — Christum cognoscimus qui nobis Patrem ostendit.
Proinde tota vita Ecclesiae ab illa praesentia perenni Spiritus in ea pendet, immo per Spiritum homo in baptismate novus efficitur, Christo novo Adamo con- formatur; in sacrificio eucharistico Spiritus Dei uti virtus principalis agit (S. Tho- mas Aq. post S. Ioannem Damascenum; cf. IV Sent.} 1. IV, dist. VIII, q. 2, a. 3, ad 1; Summ. Theol. III, q. 88, a. 4, ad 1 et ad 2) et in eodem sacramento Ec- clesiam et alit et corroborat in unitate ut vita gratiae, pignus futurae gloriae, in homine sit ipsa praesentia Spiritus Sancti in nobis.
Haec vero praesentatio mysterii Ecclesiae et eucharistica et pneumatologica maximi momenti nobis videtur ut rationem habeamus et integrae doctrinae Sacrae Scripturae et legitimarum traditionum theologiae orientalis.
Secretarius generalis-. De mandato consilii praesidentiae: prohibe- tur omnino omnibus, qui in Concilio partem habeant, quominus distri- buant Patribus vel peritis libros, folia, textus quoscumque sine permis- sione expressa eiusdem consilii praesidentiae, quae permissio dabitur per secretarium generalem tantummodo.
64
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
Communico pariter omnibus Patribus, proximis diebus distributum iri emendationes circa cap. II schematis de sacra Liturgia, ita ut pro- xima hebdomada incipere possit suflragatio supra emendationes a Pa- tribus propositas, et a commissione examinatas. Dixi.
Em.mus P. D. Eugenius card. Tis serant: Reponatur Sacrosanc- tum Evangelium.
Moderator. Proxima congregatio erit cras, hora 9.
CONGREGATIO GENERALIS XLI 4 octobris 1963
CONGREGATIO GENERALIS XLI 4 octobris 1963
Exc.mus P. D. Pericles Felici, arch. tit. Samosatensis, secreta- rius generalis S. Concilii :
Moderatur hanc quadragesimam primam congregationem genera- lem em. mus ac rev.mus D. card. Gregorius Petrus Agagianian.
Antequam legam nomina eorum, qui petierunt loqui adhuc circa introductionem et cap. I schematis de Ecclesia , et deinde circa cap. II, communico omnibus Patribus et peritis hodie in hac aula distributum iri emendationes circa cap. II schematis de sacra Liturgia, i. e. de Sacro- sancto Eucharistiae Mysterio.
Suffragatio, post debitam relationem, circa hoc caput incipiet feria tertia proximae hebdomadae.
Petierunt igitur loqui circa introductionem et cap. I schematis de Ecclesia-, em.mi ac rev.mi DD. cardd. Petrus Gerlier, arch. Lugdunen- sis in Gallia, Randulfus Silva, Arch. S. Iacobi in Chilia; deinde exc.mi DD. Antonius Grauls, arch. Kitegaensis in Urundi Africae Centralis, Mauritius Baudoux, arch. S. Bonifacii in Canada, Henricus Jenny, ep. aux. Cameracensis in Gallia, Iosephus Marling, ep. Civitatis Jeffersonien- sis in Statibus Foederatis, Salvator Baldassarri, arch. Ravennatensis in Italia, Ioseph D’Avack, arch. Camerinensis in Italia, Carolus Himmer, ep. Tornacensis in Belgio.
Postea transitus fiet ad cap. II, circa quod petierunt loqui: em.mi ac rev.mi DD. cardd. Ernestus Ruffini, arch. Panormitanus in Italia; An- tonius Bacci; exc.mi DD. Aemilius Guerry, arch. Cameracensis in Gal- lia, Raphael de Castro, arch. Granatensis in Hispania, Petrus Veuillot, arch. eoad. Parisiensis in Gallia, Antonius Vuccino, arch. tit. Aprensis in Gallia, Fidelis Garcia, ep. tit. Sululitanus in Hispania, Carolus Saboia, ep. Palmensis in Brasilia, Petrus Massa, ep. Naniamensis in Sinis, Mi- chael Builes, ep. Sanctae Rosae de Osos in Columbia, Ioannes Abasolo, ep. Vijayapuramensis in India, Ioseph De Smedt, ep. Brugensis in Bel- gio, Carmelus Zazinovic, ep. aux. Veglensis in Iugoslavia, Georgius Beck, ep. Salfordiensis in Anglia, Ioannes Rupp. ep. Monoecensis in Principatu, Ioseph Heuschen, ep. aux. Leodiensis in Belgio, Andreas Charue, ep. Namurcensis in Belgio.
68
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
1
Em. mus P. D. PETRUS card. GERLIER Archiepiscopus Lugdunensis
V enerabiles Fratres ,
In omnibus memoriis nostris manent, quae in fine primae sessionis, plaudente aula, dicebat em. mus card. Lercaro, et quae confirmabat heri in eadem aula: « Eo autem tendunt haec mea verba ut intentiores nos faciant in adspectum huius Mysterii Christi in Ecclesia, non tantum pe- rennem et essentialem, sed etiam maximae historicae actualitatis. Hoc dicere volo: Mysterium Christi in Ecclesia semper est, sed hodie est praecipue Mysterium Christi in pauperibus; quatenus Ecclesia, prout ait Sanctus Pater Ioannes XXIII, Ecclesia quidem est omnium, et prae- sertim est Ecclesia pauperum ».
Praeterea, Sanctus Pater Paulus VI, in oratione ad aperiendam se- cundam sessionem, ait: « Ecclesia contuetur pauperes, egenos, maeren- tes, eos qui fame et dolore premuntur, qui in vincula sunt coniecti; hoc est eam humani generis partem peculiari modo aspicit, quae dolet et lu- get, cum sciat hos homines ad se iure evangelico pertinere; quare gau- det iisdem adhibere Dominica verba: Venite ad me omnes...1 ».
Venerabiles Fratres, cur mysterium hoc Christi pauperis et pauperi- bus identificati ...2 tam exiguum locum habet in praedicatione nostra habituali, et in huius Synodi laboribus, et praesertim in hoc schemate de Ecclesia?
In nomine plurium episcoporum tam orientis quam occidentis, re- gionum tam divitum quam pauperum, propono ut addatur in fine intro- ductionis schematis de Ecclesia emendatio 10, a tredecim episcopis ex Africa Centro-Orientali exhibita: « Et praesertim illi omnes, qui toto orbe terrarum dira paupertate premuntur, necnon illae laboriosae clas- ses, quarum vitae condiciones hanc ipsam in Christo unitam et religiosam praxim tam difficilem reddunt, se in caritate Christi et Ecclesiae eximiam partem habere sciant ».
Propono denique ut addatur argumentum theologicum: « Funda- mentum illius praedilectionis est Mysterium Christi, qui semetipsum cum pauperibus identificavit: “ Esurivi enim et dedistis mihi manducare ”...3 Pauper enim adimplet vitam Christi pauperis et passiones eius, ita ut pauper significet praesentiam Christi inter nos» .
In textu scripto tradito : 1 ( Mt . 11, 28).
2 {Mt. 25, 35).
3 {Mt. 25, 35).
CONGREGATIO GENERALIS XLI
69
2
Exc.mus P. D. ANTONIUS GRAULS Archiepiscopus Kitegaensis
Venerabiles Patres ,
Loquar nomine 55 episcoporum de Burundi et Ruanda ac simul de Congo-Leopoldville, auditis vocibus plurimorum Africae episco- porum.
Optamus quod in capite de Mysterio Ecclesiae, mentio explicite fiat de illius catholicitate.
Ecclesia peregrinans est sacramentum Verbi divini incarnati; Ver- bum autem incarnatum in se assumpsit omne quod humanum est, secluso peccato. Qua de ratione, Ecclesia ornatur mira unitate simul et diver- sitate.
1. Mira unitate: quia constituta per unum Dominum, in uno Spiritu, una fide, uno baptismate et una Eucharistia. Insuper aedificata est super unum Petrum et fundamentum apostolorum.
2. Diversitate praefulget Ecclesia. Nam debet, secundum incarna- tionis oeconomiam, assumere in suam praeclaram unitatem et Spiritu Christi imbuere omnes humanos valores cuique culturae proprios. Et ideo, Ecclesia peregrinans una et catholica signatur ex eo quod sit capax omnia assumendi in unitatem fidei et caritatis, circumdata tamen varietate.
Quando Verbum Dei caro factum est in Palaestina, incorporatum fuit nationi Iudaicae et stirpi peculiari cum cultura, traditionibus modis- que cogitandi huic nationi propriis.
Sed per totum mundum fere tot sunt culturae quot sunt regiones. Talis diversitas a Deo provenit: oportet ergo ut diversae culturae « in domo Dei » cum observantia recipiantur et foveantur et adimpleantur ita ut fidele obsequium voluntati Dei praestetur.
Inde elucet catholicitas Ecclesiae qua dona naturalia simul et super- naturalia ad plenam perfectionem perducuntur. Etenim Ecclesia ad id fundata est ut omnes filios Dei dispersos congreget in unum et in eo tendit ut unitas sit in diversitate et diversitas in unitate. Inde patet, in ecclesiastica communione, legitimitas Ecclesiarum quae traditionibus necnon liturgiis et regiminibus fruuntur propriis...1
Iam a primis Ecclesiae exordiis, talis catholicitatis conditio enucleata est, quae mirabiliter effloruit in mirificam varietatem traditionum tam in orientalibus quam in occidentalibus Ecclesiis.
Nostra tamen aetate, fides christiana immensos protulit fructus in
70
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
regionibus, quorum incolae communi quodam religioso, culturali et so- ciali patrimonio participant. Harum culturarum ambitus quandoque pene ad integrum continentem sese extendit, in tali specifica diversitate quae plene nec ad orientem neque ad occidentem reduci potest.
Oportet ergo, ut haec diversitas novellarum Ecclesiarum assumatur in Ecclesiae unitatem, in catholicae Ecclesiae sinu sub oboedientia Ro- mani Pontificis.
Unitas enim 2 et diversitas inseparabiliter inserviunt ad Ecclesiam Dei his in terris aedificandam. Ex una parte, vi unitatis, oriuntur vincula intimae communionis ecclesialis inter diversas Ecclesiae partes, quae inter se uniuntur communione sanctorum, perseverantes unanimiter in doctrina, in communione, in panis fractione et in orationibus...3 Quin- immo debent ad invicem adiuvari tum per operarios apostolicos, tum per adiumentum materiale.
Ex altera parte, vi diversitatis differunt mores religiosi, cultus litur- gicus...4, fidelium pietas et alia? Attamen omnes Ecclesiae eadem digni- tate pollent et iisdem f ruuntur iuribus.
Quibus dictis, proponimus inseri novum articulum de Ecclesiae uni- tate et diversitate, cuius textum secretariatui praebebimus.6
Venerabiles Fratres, aliquis collega noster in mente habuit alterum argumentum tractare nomine episcoporum supra memoratorum, sed, ne abutatur patientia vestra auditione alterius interventus, satis sit vobis aperire mentem nostram paucis his verbis: Optamus, quod in art. 10 tractetur de ipsa functione missionali Ecclesiae, dicendo in quo consi- stit, ad quos dirigitur, quibus incumbit et quibus mediis utitur. Dixi!
In textu scripto tradito: 1 sed integro semper manente Petri cathedrae pri- matu. 2 Insuper unitas. 3 (cf. Act. 2, 42). 4 theologorum elucubratio-
nes et. 5 deest. 6 [cf. pag. 161].
3
Exc.mus P. D. MAURITIUS BAUDOUX Archiepiscopus 5. Bonifacii
Venerabiles Fratres ,
Duas solum animadversiones facere cupio ad cap. I schematis de Ecclesia.
1. Id quod in par. 9 dicitur de nexibus Ecclesiae cum aliis christia- nis, non est fundamentum adaequatum pro dialogo fraterno cum fratribus separatis.
CONGREGATIO GENERALIS XLI
71
In hac paragrapho nempe, christiani seiuncti solummodo conside- rantur ut baptizati et credentes tamquam individui, et nihil dicitur de ipsis communionibus christianis quae ab Ecclesia sunt seiunctae. Eccle- sia catholica se agnoscit ut Ecclesia vera et unica; attamen omnes novimus quod adsunt in mundo multae communiones christianorum quae Evan- gelium Christi proclamant, quae regnum Dei annuntiant et baptismum et alia sacramenta celebrant. Etiam si nobis difficile est determinare relationes inter Ecclesiam catholicam et istas communiones christianas, attamen bene novimus, quod Deus per ipsas communiones homines salvos facit et sanctificat. Si Deo Salvatori placet per ipsas Ecclesias separatas hominibus gratias dare et cultum divinum ab eis accipere, Ec- clesia catholica hoc aperte et gaudenter agnoscere deberet.
2. In cap. II novo , in quo de populo Dei tractabitur, clare et hu- militer exprimantur defectus et peccata in isto populo.
Quamvis Ecclesia Christi semper et indefectibiliter sancta est, se- cundum quod Christus in ea operatur, tamen defectus et peccata huius populi audacter agnoscenda sunt ut omnes christiani sensum historiae Ecclesiae melius intelligant. Calamitates in historia Ecclesiae, sicut schi- smata, divisiones aut diminutio fidei, a Deo permittuntur non solum quia populus Dei sanctus est et cum Christo pati deberet, sed etiam, et praesertim, quia peccaverit populus et a Deo misericorditer castigatur et purificatur.
Hunc aspectum positivum divisionum nostrarum clare exprimere de- bemus. Hoc maximi momenti est pro vita Ecclesiae, ut omnes christiani melius intelligant quod mala quibus Ecclesia patitur saepissime fructus sunt nostrae infidelitatis. Hanc per causam cotidie oramus: « Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris ». Dixi!
Animadversiones additae:
Has duas emendationes subiungere cupio animadversionibus a me in aula con- ciliari factis feria VI, die 4 octobris: ad cap. I:
In pag. 12, lin. 35, post finem sententiae addatur: « Agnoscendum est in- super quod communiones christianae ab Ecclesia seiunctae in mundo exsistunt non ut societates profanae, sed ut instrumenta, secundum varios gradus defectiva, quibus Deus homines salvos facit et sanctificat».
In pag. 11, lin. 31, post referentiam ad Cor. addatur: « Iste populus in terra peregrinans, cum a Christo semper renovatur et sanctificatur, adhuc in fidelium peccatis et defectibus participat, quare in historia et vita eius a Deo misericorditer iterum iterumque castigatur et purificatur. Sic per poenitentiam et patientiam... ».
72
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
4
Exc.mus P. D. HENRICUS JENNY Episcopus tit. Lycaonensis, aux. Cameracensis
V ener abites Patres,
In schemate de Ecclesia multa inveniuntur elementa quae respondere valent quaestioni illi: « Quid dicis, o mater nostra, de teipsa? ». Sed elementa illa nimis disiuncta et quasi coacervata sunt, et semper addita; si qua parabola uti fas est: ad aedificandum templum multi sunt qui lapides, pretiosos quidem, afferunt, sed plus minusve aptabiles. Archi- tecti etiam sunt plurimi; elementa enim indigent quadam ratione seu interno nexu, qui totum in unum contineat et a quo intellecta omnia conspiciantur.
A vobis, Patribus venerabilibus, veniam peto, si quae dicturus sum ab aliis oratoribus optimo sed forsan alio modo iam proposita sunt, et ad cohaerentiam seu rationem istam quaerendam, meam humillimam adiungere cogitationem ad Dei gloriam permittatur.
Haec mihi videntur tria puncta essentialia quae e Novi Testamenti fonte uberrimo oriuntur:
1. De persona Christi Domini nostri, ducis et pastoris Ecclesiae.
2. De mysterio paschali per quod novus homo creatus est.
3. De populo Dei qui est humanitas in Christo suscitato renovata.
1. De persona ipsius Christi Domini.
Non possumus de Christo non loqui, quando de Ecclesia disseritur. Non ego dico, sed alii multi 2 Patres, et praesertim dicebat SS. Pater Paulus, quando die dominica solemniter mundo haec annuntiavit: « Uti- nam hoc Concilium oecumenicum — ait Sanctus Pater — vinculum illud plane perspectum habeat, unum et multiplex, firmum et incitans, arca- num et manifestum, arctum et suavissimum, quo nos cum Iesu Christo coniungimur, quo haec vivens ac sancta Ecclesia, hoc est nos, copulatur cum Christo, a quo procedimus, per quem vivimus, et ad quem ten- dimus».
Et prosequebatur Pontifex hymnum proclamans qui fratrum et ob- servatorum corda atque nostra tantopere commovebat, hymnum dico gloriae Domini nostri Iesu Christi qui ut Pantocrator apparet in arcu triumphali Basilicarum et cuius imago « immensa magnitudine prae- stans praesidet multitudini congregatae ».
CONGREGATIO GENERALIS XLI
73
Sed non imago sola; ipse est Christus Dominus in medio Ecclesiae omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi. Ipse Magister et Pastor, Pontifex et Hostia, unicus Mediator inter Deum et homines, ipse benedictus in saecula!
Certissime, venerabiles Patres, in schemate, de Christo multa di- cuntur sed forsan nimis dispersa; nonne possibile esset ut in prooemio solemnis declaratio fieret de gloria et maiestate Domini sicut in Actibus Apostolorum, antequam incipiat missio apostolorum et Ecclesiae funda- tio per orbis vias ac civitates, Iesus in caelos ascensurus, suis apparebat ut Caput; sicut in epistulis B. Pauli, in cuius vocatione Christus sic allo- quebatur: « Ego sum Iesus quem tu persequeris »; sicut denique in Apocalypsi, ubi videmus primos christianos in tribulatione positos, de vivido fonte spei et fortitudinis, a Dei throno salienti, sitim extin- guere suam.
2. De mysterio paschali.
Non sufficit de persona ipsa Christi Salvatoris in schemate praedi- care; oportet etiam ostendere quomodo Christus homines omnes salvos fecit et in Ecclesiam vocavit atque constituit. Opus redemptionis adim- plevit non solum per verba, sed pauper et humilis usque ad mortem testis fuit et martyr veritatis. Peccata nostra in humeris portavit, in ipso mortis dominio mortem superavit; per crucem ad gloriam transivit et nos cum seipso ad Patrem duxit.
Et ideo, impossibile est ut de Ecclesia, quando de Ecclesia disseri- mus, de oeconomia, sic dicta, salutis, non revocemus ,3
Forsan cogitant quidam, hoc in schemate clare dictum; sed mihi videtur facta illa per quae liberati sumus et in unum corpus creati, non synthetico modo praesentari nec in illorum centro luminoso poni, quod est mysterium paschale. Nihil, v. g., pag. 8, lin. 16, nihil dicitur de Ascensione Domini quae magni momenti est in Ecclesiae mysterio.
3. De populo Dei.
In schemate praesenti Ecclesia affirmatur ut populus Dei, et quidem optime. Nam populus Dei non est solummodo quaedam imago seu meta- phora Ecclesiae; sicut corpus Christi realiter est Ecclesia, ita realiter populus Dei constituitur per Ecclesiam.
Ostendendum puto melius in schemate quomodo fiat ille novus po- pulus, qualis sit, i. e. humanitas ipsa, sed nova in Christo, qui fuit simul et « filius hominis » et « filius Dei » ita ut omnes homines in ipso et per ipsum fierent divinae familiae membra.
74
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
Quomodo haec nova humanitas a Christo reformata seu creata est? Per mysterium utique crucis et resurrectionis quod paschale vocamus. Quando Iesus mortuus est omnes homines cum ipso in profunda mortis et sepulcri mystice ad inferos descenderunt, et per resurrectionem et ascensionem Christi in gloriam Patris transierunt et in sinum Trinitatis ducti sunt. Hoc est iterum mysterium paschale quod est mysterium novi hominis qui secundum Deum creatus est. Hoc mysterium Ecclesiae!
Si ita demonstratur humanitatis novae nova creatio, consequentiae magni momenti pro nostra aetate manifestantur: sic Ecclesia non ap- paret ut societas extranea, sed ipsissima humanitas a Iesu renovata. Idem populus, qui in tenebris et in umbra mortis ambulabat, idem qui in luce paschatis nunc iam in caelis cum Christo regnat. Idem homo qui patitur et laborat, idem qui per Christum in spem vivam et beatitudinem elevatur. Haec sunt maximi momenti pro famoso illo schemate futuro, decimo septimo, de Ecclesia quae in mundo est, de Ecclesiae quae homo est, homo novus, Christus ipse, frater et caput nostrum.
Nunc...4, aliqua de minoribus in textu vellem dicere:
Pag. 8, in ultima linea: S. Cypriani laudabiliter citati verba non sunt completa; dicebat Cyprianus: « De unitate Patris et Filii et Spiritus Sancti plebs adunata sacerdoti ». Multum interest ad notionem et actio- nem Ecclesiae ut « sacerdoti » uniatur plebs sancta. Sacerdos ille Chri- stus est, sed et episcopus, imago Christi mediatoris, dispensator et mi- nister mysteriorum Dei. Sic nexus ostendetur intimus inter Christum et populum et ministerium sacerdotale.
Pag. 9, lin. 9, dicitur « Christi glorificati ». Cur tolleretur vox « glorificati »? Necesse est ut maneat: Christus enim si mortuus est, iam non moritur, mors illi ultra non dominabitur. Ille est qui sedet ad dexte- ram Patris et ducit Ecclesiam. Ipse in medio nostri!...5 Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 (quae tanta sunt). 2 deest. 3 disseramus quin oeconomiam, sic dictam, salutis revocemus. 4 (si tempus est). 5 Ipsi gloria in saecula!
CONGREGATIO GENERALIS XLI
75
5
Exc.mus P. D. IOSEPH MARLING Episcopus Civitatis Jeffersoniensis
V enerabiles Patres ,
Est propositum meum ut emendetur par. 9, pag. 12, cuius titulus est De nexibus Ecclesiae cum christianis non catholicis, quia funda- mentum doctrinale oecumenismi et praesertim invitationem ad fervidum oecumenismum, parum videtur exprimere , et quidem sine ordine.
Si retenta est par. 8, et acatholici christiani non ut membra mystici Corporis, ne modo quidem imperfecto, salutati sunt, propono sequentia in par. 9,1 quae offero sine commentario vel explanatione.
« Cum omnibus illis qui christiano nomine gloriantur, licet inte- gram fidem vel unitatem communionis cum Romano Pontifice non pro- fiteantur, Ecclesia, pia omnium Mater, semetipsam scit plures ob ratio- nes coniunctam. Agnoscit enim multos extra suam communionem explere conditionem a Christo denotatam ,2 et ideo dignos esse sua promissione: « Si quis diligit me... et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus» (Evangelium secundum Ioannem, cap. 14 3). Cum istis, gratia sanctificante ornatis, Ecclesia quamdam coniunctionem in Spiritu Sancto habet. Asseverat etiam ...4 Mater Ec- clesia quod fratres separati ornati sunt tam in fronte quam in corde, glorioso nomine Christi, quia per baptismum induerunt Christum ...5, et consepulti sunt cum illo in mortem ...6 Vincula firmiora et strictiora fatetur Ecclesia quando, ut fit in casu Orientalium dissidentium f omnia alia sacramenta recipiuntur, praesertim 8 Eucharistia sacramentum unita- tis ...9, successio apostolica aliquo modo conservatur, et pietas erga Dei- param Virginem fovetur ».
Sit ultima sententia exhortatio gravis ad omnes, intra et extra com- munionem Ecclesiae, ad orandum et cooperandum ut mox 10 obtineatur desiderium Christi, unum ovile sub uno Pastore. Dixi!
In textu scripto tradito: 1 Mihi videtur quod ut fundamentum doctrinale oecu- menismi, et praecipue ut invitatio ad oecumenismum fervidum exemplum nobis datum parum exprimat. Substituere volo sequentia. 2 allatam. 3 14, 23. 4 sancta. 5 ( Gal . 3, 28). 6 ( Rom . 6, 4). 7 cum orientalibus dissidentis.
8 praecipue. 9 fraternae. 10 maturate.
76
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
6
Exc.mus P. D. SALVATOR BALDASSARRI Archiepiscopus Ravennatensis
Venerabiles Patres,
Addam, et ego, quasdam brevissimas 1 observationes ad cap. IX, ubi de nexibus Ecclesiae cum christianis non catholicis.
1. Homo per baptisma intrat in Ecclesiam, ergo qui sunt baptizati, etsi non catholici, intrant, quamvis non perfecte, in Ecclesiam. Nonne hic ingressus est primum vinculum et primus nexus 2 et quasi dicerem plus quam vinculum et plus quam nexus 3? Cur de hoc silet, saltem explicite, cap. IX, et tantum quasi timorose et peripherice adfirmat: « qui christiano nomine decorantur »?
2. In lin. 28 adnumerantur nexus incipiendo: « Amanter enim credunt in Christum... ». Adderem in initio, uti logicum est / « com- munem fidem trinitariam », et speciatim adderem 5 in contextu, suo loco, haec verba 6: « quam maxime aestimant et venerantur sacram Scripturam; habent et custodiunt venerandas traditiones antiquorum Patrum ». Et insisto in his duobus explicitis notis seu 7 « Scriptura » et « veneranda antiquorum traditio Patrum », quia in dialogo cum no- stris fratribus seiunctis, Scriptura et veneranda traditio antiquorum Pa- trum sunt argumentum sat utile et forsitan 8 necessarium.
3. In linn. 38 ss., dicitur Ecclesia 9 pro unione « precari », et verbum « precari » est verbum clarum et practicum. Additur « sperare », et hoc est etiam verbum clarum et practicum. Additur ultimo verbum « agere » et hoc est verbum minus clarum sed potius genericum. Esset melius, non tantum in textu sed 10 in notis, specificare praecipuos modos actionis qui feliciter sunt in actu A Non audeo suggerere res minutas 12 sed tan- tum recordari quia ad hanc actionem hodie 13 certo pertinet vocatio ob- servatorum ad Concilium facta a Ioanne XXIII venerabilis memoriae, et tunc repetita a Paulo VI feliciter regnante; et verba ardentissimae invi- tationis factae a Pauli VI in sermone quo initiata est nostra sessio.
Meminisse etiam iuvat verborum nostri Sancti Patris qui nobis dixit non excludere in actione pro unione etiam sinceram 14 confessionem even- tualium nostrarum culparum in divisione, dolenter peracta. Gratias.
In textu scripto tradito-. 1 En quaedam brevissimae. 2 deest. 3 deest. 4 deest. 5 deest. 6 deest. 7 deest. 8 fere. 9 deest. 10 Non esset melius. 11 actu? 12 rem praecisam. 13 deest. 14 deest.
CONGREGATIO GENERALIS XLI
77
7
Exc.mus P. D. IOSEPH D’AVACK Archiepiscopus Camerinensis
Videtur dolendum quod schema, loquens de mysterio Ecclesiae, nihil habeat de fundamentali munere proprio cuiusvis christiani in Ec- clesia, de vera intima vita Ecclesiae; unde autem fundamento careat ut postea, suo loco, satis rite et plene dicat de populo Dei, de sanctitate, de B. Maria Virgine.
Videtur ...2 esse regressus — non progressus — relate ad Litteras Encyclicas Mystici Corporis , quas nuper Summus Pontifex revocabat; regressus relate ad hodiernum statum studiorum theologicorum et sa- nae pietatis.
Siquidem Litterae Encyclicae Mystici Corporis passim docent Eccle- siam — cum sit opus maximum divinae caritatis — esse non tantum societatem, non tantum familiam, sed corpus : mysteriosum utique, my- sticum; sed omnino reale. Huius corporis — sicut in nostris corporibus moralibus seu societatibus — singula membra sunt personae, libertate praeditae. Sed in hoc corpore — quasi sicut in corporibus physicis sed omnino excellentius — caput infundit revera vitam in membra; et membra quo magis vivificantur, eo magis concurrunt ut vivificentur alia membra, licet infirma, et mortua et separata. (Deus enim nos videt simul qua singulos et qua membra Corporis mystici, magis sibi compla- cens de uno membro, eo magis se complacet de toto corpore, totumque magis diligendo eo magis vivificat in singula membra).
Hanc vitam nobis comparavit, semel seipsum offerendo in caritate oboediens usque ad crucem, Christus Dominus nobis Sacerdos a Patre constitutus, Sacerdos, scii. Mediator, repraesentans Patrem apud nos, repraesentans nos apud Patrem.
Nos, sua gratia praeventi, libertate praediti, debemus velut agnoscere et acceptum habere Sacerdotem a Patre nobis constitutum, debemus velut ratificare suum sacrificium, prosequentes eius oboedientiam in caritate sub cruce vitae christianae, ita ut revera sacrificium Christi ex- primat nostram voluntatem, et vere et sincere a nobis et nomine nostro offerri possit in Missa. « Salvare in perpetuum potest accedentes per semetipsum ad Deum »; « causa salutis aeternae omnibus obtemperanti- bus sibi » {ad Hebraeos 3).
Quae omnia, quo perfectius in caritate unusquisque fecerit, eo ube-
78
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
rius fructum sacrificii Christi, scii, gratiam, recipiet; pro se ipso etiam de condigno; pro toto Corpore mystico, de congruo.
De congruo: at revera bonum maximum est sic mereri de congruo, cum Pius XII loquens de consequenti nostra responsabilitate exclamet: « Vere tremendum mysterium et nunquam satis meditatum... » ...4 Et apostolus, cum de Christo affirmaverit: « Non potest caput dicere pedi- bus: non estis mihi necessarii » (utique, Deo sic statuente), de seipso dicit: « Adimpleo in carne mea ea quae desunt passionum Christi, pro corpore eius quod est Ecclesia »...s
(Utique sacrificium Christi omnino perfectum est, et aeternam red- emptionem invenit: nam si nos accedimus ad Patrem, si Christo ob- temperamus, hoc est fructus sui sacrificii: attamen nobis indispensabile est ut, sua gratia praeventi et moti, cum pervenerimus ad usum ratio- nis, et accedamus et obtemperemus).
Haec est vita intima Ecclesiae. Quaevis anima, vel humillima et mundo contemptibilis, prosequens per gratiam oboedientiam redemptri- cem Christi, iuvat vitae totius Ecclesiae, iuvat ut gratia uberius fluat in animas, iuvat ut sacerdotum munus sanctificandi, docendi et regendi, efficax evadat.
Exinde patet essentia vitae christianae, et verae vitae liturgicae. Exinde patet momentum et vis vitae consecratae ad perfectionem cari- tatis. Patet quam stricte sacerdotium exigat sanctitatem et perfectionem in sacerdotibus.
Exinde patet fulgide munus B. Mariae Virginis Matris Dei et Matris Ecclesiae. Sicut fusius de hoc dici poterit suo loco, Maria, nova Eva, iuxta traditionem, quasi de Christo « sumpta », intuitu meritorum Chri- sti Virgo Immaculata, omnino in mensura suprema et unica Christo coniuncta ineffabili caritate usque ad crucem, recepit nobis transfun- dendam totam vitam supernaturalem, totam gratiam. Vera Mater: non mater adoptiva cui Christus commiserit filios iam progenitos, sed vera Mater per quam Christus generat nos ad vitam: vera « Mater viven- tium », vera Mater Ecclesiae. En Mariologia et Ecclesiologia omnino in- separabiles.
Ardentissime igitur rogo Sacrosanctum Concilium ut poliendo et com- plendo ea quibus summatim et imperite annui, ostendat in plenam lucem Mariam et Ecclesiam, ostendat in plenam lucem veram fecundam vitam christianam.
Loquamur utique suo loco de apostolatu hierarchico; loquamur de apostolatu laicorum (qui hierarchiae debent auxilium praebere in suo ordine, debent in omnibus formis et gradibus vitae humanae ducere in actum ea quae hierarchia docet et praecipit).
CONGREGATIO GENERALIS XLI
79
Sed prius et profundius et instantius loquamur oportet de hac vera intima vita christiana in Corpore mystico, in Ecclesia; ut utar sanctis verbis venerandi domini Chautard, est « anima cuiusvis apostolatus ».
Numquid infirmi — recordemur, quaeso, moribundi arch. Di Leo, offerentis pro Concilio suos « inenarrabiles dolores » — numquid pater vel materfamilias, oberati cura et aerumnis filiorum, nihil conferunt ad vitam Ecclesiae? Summus Pontifex recentissime aiebat quasi magis con- ferre ad felicem exitum Concilii orationes et poenitentias vel simplicium fidelium, quam laborem et opera nostra. Recordemur S. Teresiam a Iesu Infante, Patronam Missionum aeque ac S. Franciscum Xaverium.
Doceamus has fulgidas veritates; demus solacium innumerabilibus animabus; indicemus verum remedium ad omnia mala, fundamentum ad omnia cetera remedia, quod est prae manibus omnium vel humilli- morum et insipientium coram hominibus; excitemus sic ardentiorem pu- riorem caritatem; ostendamus in vera sua fulgida luce Mariam Matrem Ecclesiae, ut abundantius impetremus gratiam: per quam tandem ali- quando, luce et vi superna, etiam dirimi et superari poterunt discrepan- tiae et difficultates circa ipsum ordinem hierarchicum Ecclesiae. Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 Loquar de argumento per se intermedio inter caput de mysterio Ecclesiae et caput de populo Dei. Cum adhuc in schemate duo haec capita sint seiuncta, melius videtur loqui nunc. Mihi. 2 hoc. 3 ( Hebr . 7, 25; 5, 9). 4 ( Myst . Corp.). 5 (1 Cor. 12, 21; Coi. 1, 24).
8
Exc.mus P. D. CAROLUS HIMMER Episcopus Tornacensis
Dilectissimi Patres,
Veniam vobis peto dum iterum in hac disceptatione circa ...J defini- tionem quam Ecclesia de se ipsa dare intendit, audeo quaedam addere de relatione eiusdem Ecclesiae ad pauperes evangelizandos et sublevan- dos. Em. mus card. Gerlier, arch. Lugdunensis, iam vobis recoluit in initio huius congregationis augustissima verba tum Beat. mi Patris Ioannis XXIII tum Pauli VI circa locum primarium in Ecclesia pauperibus reser- vandum.
Paveatis tamen mihi indulgere si paulisper insisto. Sit mihi S. Fran- ciscus Assisiensis, « il poverello di Assisi », tutamen et protectio!
His textibus duorum Summorum Pontificum in mente revocatis, speciali modo illa verba allocutionis magnificae, quam Paulus VI tenuit
80
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
in hac aula dominica elapsa — dicebat : Ecclesia scit hos pauperes, mae- rentes, etc., « ad se iure euangelico pertinere » — , his tamen, dico, verbis in mentibus nostris revocatis, dilectissimi Fratres,2 meo saltem humili iudicio, videtur Ecclesiam non posse faciem genuinam quam ei Christus contulit vere et plene manifestare, speciatim mundo hodierno ubi sunt innumeri pauperes cuiuscumque generis, quin quodammodo sese praesentet ut in pauperum servitium ab ipso suo divino 3 Conditore essentialiter ordinatam.
Christus enim Dominus in Evangelio prophetatus est 4 Ecclesiam suam sicut omnes credentes, sicut omnes pastores, omnes episcopos / in fine saeculorum iudicandam esse secundum caritatem quam ipsa erga pauperes et degentes efficaciter exercuerit. Rationem etiam profundam indicavit propter quam Rex in hoc ultimo decernendo iudicio unice at- tenderet ad caritatem pauperibus sive concessam sive denegatam: nempe suam intimam 6 praesentiam in ipsis pauperibus cum quibus mysteriose sese identificat: « Arnen dico vobis — ait in Matthaeo, 25, 40 — quid- quid uni ex minimis meis feceritis, mihi fecistis ».
Quamobrem, dilectissimi Fratres / humiliter sed instanter peto, etiam nomine multorum episcoporum, ut de hac re uberior mentio fiat in no- stro schemate. Non ignoramus constitutionem dogmaticam de Ecclesia non posse continere totum et quidem completum tractatum. Hoc tantum in nostris votis est quod 8 in prooemio vel cap. I introducantur uno al- terove modo hae duae ...9 notiones:
prima nempe, de missione essentiali Ecclesiae ad pauperes evan- gelizandos et sublevandos,
secunda, de illa mysteriosa praesentia Christi in pauperibus, qui- bus sese dignatus est identificare.
Plene ...10 assentire volumus illi emendationi propositae ab em.mo card. Gerlier.11 Iam hoc modo votis nostris fieret satis. Melius tamen adhuc huic problemati provideretur, si in enucleatione notionis « Regni Dei », secundum id quod heri feliciter 12 innuebat em. mus card. Lercaro, in maiori luce poneretur servitium Ecclesiae erga parvos et pauperes. Dixi!
In textu scripto tradito : 1 hanc. 2 Omnes enim recolimus quod die 11 men- sis septembris 1962 Summus Pontifex Ioannes XXIII dulcissimae memoriae de- claravit Ecclesiam esse Ecclesiam omnium et maxime pauperum. Scimus etiam Beat.mum Patrem nostrum Paulum VI in sua magnifica allocutione qua hanc ses- sionem aperiebat explicitis verbis dixisse quod « Concilium contuetur pauperes, egentes, maerentes, eos qui fame et dolore premuntur... ». Quibus verbis addere dignatus est Augustus Pontifex « Ecclesiam scire hos homines ad se iure evange-
CONGREGATIO GENERALIS XLI
81
lico pertinere ». His in mente revocatis. 3 deest. 4 prophetavit. 5 deest. 6 deest. 7 deest. 8 ut. 9 praecipuae. 10 ergo. 11 a tredecim episcopis ex Africa centro-orientali pro introductione propositae: « Et praesertim illi omnes, qui toto orbe terrarum dira paupertate premuntur, necnon illae labo- riosae classes quarum vitae condiciones hanc ipsam in Christo unitatem et religio- sam praxim tam difficilem reddunt, se in caritate Christi et Ecclesiae eximiam partem habere sciant ». Quibus verbis addere haec vel similia petimus: « Christi, qui ipse in Evangelio pauperibus sese identificavit ». 12 deest.
Moderator. Loquatur em.mus card. Michael Browne, relator sche- matis de Ecclesia, ad concludendam disceptationem circa cap. I ipsius schematis.
Post ipsum, incipiet disceptatio de cap. II huius schematis.
9
Em.mus P. D. MICHAEL card. BROWNE
Em. mi Praesides et Moderatores, venerabiles Patres,
Brevissimus ero. Audivimus cum summa attentione observationes omnes venerabilium Patrum, et superfluum quasi est ipsis dicere: de ipsis omnibus nos, in commissione conciliari de sacra doctrina, de omni- bus rationem attentissimam habebimus.
Et nunc, adiungam duas parvas, brevissimas observationes. Habui aliquas alias, sed iam dictae sunt ab aliis Patribus.
Unde nunc loquor ut simplex Pater conciliaris, sed per unum mi- nutum: scilicet de quaestione de usu verbi sacramenti in introductione, in pag. 7, linn. 5-7, ubi dicitur: «... Cum vero Ecclesia sit in Christo signum et instrumentum, seu veluti sacramentum totius humani generis unitatis eiusque cum Deo unionis ». Hoc est quaestio quae magni interest. Unde si vox « sacramentum » retineatur, in ultimo examine ego sugge- rerem potius ut diceretur « velut sacramentum amoris eius — scilicet Christi — amoris eius erga totum genus humanum quod Ipse ad unionem cum Deo trahere indesinenter cupit... », vel aliquid analogum.
Et tunc in fine, in pag. 13, lin. 15, vox efficaciter non bene ponitur et omitti potest, et in lin. 22 dicerem: « Corpus Christi mysticum ».
Haec sunt omnia quae volui dicere, et confirmo ea quae in initio dixi. Satis.
Textus scripto traditus-.
Circa cap. I: 1. In pag. 7, linn. 5-7 (i. e. in introductione) dicitur: « ...Cum vero Ecclesia sit in Christo signum et instrumentum seu veluti sacramentum totius
82
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
humani generis unitatis , eius que cum Deo unionis ». Dicerem potius: «... v eluti sacramentum amoris eius erga totum genus humanum quod ipse ad unionem cum Deo trahere indesinenter cupit... » vel aliquid simile.
2. In pag. 8, lin. 18 occurrit expressio « eam super Petrum et apostolos aedi- ficans ». Haec expressio sine dubio posset recte exponi. Spiritus enim Sanctus in duobus locis Novi Testamenti loquitur de apostolis ut quodam fundamento Ec- clesiae, scii. Eph. 2, 20 et Apoc. 21, 14.
In priori textu ita habetur: « (Vos ephesini) superaedificati super fundamentum apostolorum et prophetarum... ». Ratio fundandi indicatur ut communis et apo- stolis et prophetis, proinde, ut videtur, prout utrique praedicaverunt ephesinis ver- bum evangelicum, vel si, in casu, agatur de prophetis Veteris Testamenti, prout ipsi verbum evangelicum (ab apostolis nuntiatum) prae-annuntiaverunt. Tamen, ut patet, haec ratio fundandi non est ex omni parte univoca cum illa S. Petri, prout quis intellligere posset ex nuda phrasi schematis, scii. « eam super Petrum et apo- stolos aedificans ».
Alter textus, scii, ille Apocalypseos, sonat: « Et murus civitatis habens fun- damenta duodecim et in ipsis duodecim nomina duodecim apostolorum Agni ». In primo loco notanda est natura mysteriosa plurium eorum quae in hoc libro conti- nentur, quae suadet ut textus ex eo desumpti adhibeantur cum magna pru- dentia. Civitas de qua in hoc textu agitur, sine dubio apte accipitur ut typus Ec- clesiae, sed nomina apostolorum inscribuntur in muro qui eam circumdat, non proprie in fundamentis ipsius civitatis. Quidquid sit, sumus in quadam distantia a ratione fundandi Ecclesiam quae Petro convenit.
3. In pag. 13, lin. 13, vox « efficaciter » proprie loquendo non esset ponenda. Omitti potest. Ibidem, in lin. 22 dicerem: « ... ad Corpus Christi mysticum ».
10
Em.mus P. D. FRANCISCUS card. SPELLMAN Archiepiscopus Neo-Eboracensis
V ener abites Fratres,
Schema huius constitutionis mihi videtur optime exarata: miratus autem sum quod in cap. II, n. 15, linn. 33-41, pag. 26, habetur propo- situm ut instauretur diaconatus tamquam gradus hierarchicus stabilis et permanens. Haec est materia disciplinaris et mea opinione 1 locum ha- bere non deberet in hac constitutione dogmatica.
Quaeritur ergo utrum haec res alibi tractanda esset. Mihi videtur respondendum esse negative et his quidem rationibus:
1. Diaconatus quidem ut gradus stabilis et permanens olim in Ec- clesia latina vigebat, per saecula autem ut talis obsoletus est et ut gradus transitorius ad sacerdotium habebatur. Antequam ergo instauretur, in- quirendum esset in rationes cur ut gradus permanens obsoletus sit. Item
CONGREGATIO GENERALIS XLI
83
perpendendae essent difficultates quae ex eius instauratione evenire possent.
2. Diaconi permanentes ad munus suum perficiendum satis praepa- rati esse deberent. In multis regionibus autem vix possibile est, vel ne vix quidem, aedificare et sustentare seminaria pro candidatis ad sacerdo- tium formandis. Quomodo ergo in eiusmodi regionibus provideri pos- sent aliae domus formationis pro diaconis?
3. Ratio cur diaconatus in Ecclesia latina ut gradus permanens ob- soleverit videtur fuisse sacri ministerii necessitates, quum sacerdotes fideles satis curare non possent. Quae conditio in fere omnibus mundi partibus adhuc viget.
Praeterea hodie multi habentur religiosi laici et sodales institutorum saecularium, qui munus diaconi maxima ex parte adimplent. Etiam ma- gis ac magis crescit numerus laicorum, qui servitio Ecclesiae sese devo- vent, quod quidem hoc sacrum Concilium ut foveatur et augeatur exoptat.
Denique propositum, ut diaconatus tamquam gradus stabilis et per- manens instauraretur, videtur maxima ex parte procedere a fautoribus Liturgiae, qui usus Ecclesiae antiquae instaurare vellent, quin prae ocu- lis teneant conditiones actu vigentes. Pius XII autem hac de re decla- ravit: «... vetus usus, non idcirco dumtaxat quod antiquitatem sapit ac redolet, aptior et melior existimandus est vel in semetipso, vel ad consequentia tempora novasque rerum conditiones quod attinet... Ad S. Liturgiae fontes mente animoque redire sapiens profecto ac laudabi- lissima res est... non sapiens tamen, non laudabile est omnia ad anti- quitatem quovis modo reducere» (Litt. Enc. Mediator Dei ...2).
Hodie quidem sacrorum alumni sacerdotes esse exoptant, quod recte habetur signum divinae vocationis. Deus autem Providentiam suam su- per Ecclesiam conditionibus vigentibus accommodat. Quaeri autem potest utrum melius sit voluntatem divinam praeterire et pauciores sacerdotes habere cum diaconis permanentibus an plures sacerdotes sine huiusmodi diaconis.
Omnibus ergo perpensis, tollendum esse existimo propositum de diaconatu stabili et permanenti in Ecclesia latina.
Hoc tantum excepto, schema constitutionis dogmaticae de Ecclesia placet. Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 deest.
2 AAS. 39, 1947, p. 545.
84
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
11
Em.mus P. D. ERNESTUS card. RUFFINI Archiepiscopus Panormitanus
Venerabiles Patres,
In hoc quoque cap. II, sicut in primo, plura sunt clara et indubitata; sed hic illic verba aut singula aut coniuncta inveniuntur quae mutari vel saltem explicari debent ne pravae interpretationi et inde falsae doctrinae ulla causa praebeatur. E. g.:
Pag. 23: in prooemio, linn. 1 et 2 legimus: « Christus Dominus, ad populum Dei augendum et Corpus suum exaedificandum et nutrien- dum, etc. ».
Populus Dei coniunctus est necessario cum Christo, cuius Corpus mysticum constituit. Itaque, cur in textu sermo fit de populo Dei et de Christi Corpore, mystico sane, quasi sint duo entia (ut vocabulo philoso- phico utar) plane inter se distincta?
Ibidem, linn. 2 et 3, legimus: « Christus in Ecclesia sua varias mini- strationes, praesertim stabiles, instituit ».
Vocabulum « ministrationes » adhibetur a S. Paulo qui, ad sup- primendas divisiones inter Corinthios exortas charismatum causa, haec scribebat: «Divisiones vero gratiarum {diaigeoeig xaptojudrcov) sunt, idem autem Spiritus, et divisiones ministrationum (SiaigecreLg Scaxovicov) sunt, idem autem Dominus, et divisiones operationum {diaiQEoeiQ evsq- yrjjbidrcov) idem vero Deus, qui operatur omnia in omnibus » etc. (1 Cor. 12, 4 s.).
Apostolus hoc loco non agit de gradibus hierarehicis, ut verbis « praesertim stabiles » in textu nostro affirmatur; sed tantum loquitur de donis charismaticis, quorum tres veluti species enumerat.
Item de charismatibus intelligenda sunt verba Pauli quae in altero testimonio laudato i. e. Eph. 4, 11 s. inveniuntur: « Et ipse (i. e. Dominus) dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas, alios autem pastores et doctores etc. ». Et eadem Paulus recenset in epistola 1 ad Corinthios, cap. 12, inde a vers. 28.
Capta occasione, confirmo quod feria II asserui, et feria IV em.mus et carissimus card. Alfrink refutare mihi visus est: apostoli, quos Paulus in eadem epistula ad Ephesios (2, 20) vocat simul cum prophetis, fun- damentum super quod superaedificantur fideles, non sunt proprie apo- stoli a Christo missi in mundum universum, sed homines charismate apostolatus donati, sicut erant charismate prophetiae ornati prophetae.
CONGREGATIO GENERALIS XLI
85
Qua admissa veritate, elucet coram omnibus fundamentum a cha- rismaticis apostolis et prophetis positum, in sensum latiorem esse acci- piendum, quatenus, nempe, initio Ecclesiae illi efficacissimi Evangelii propagatores fuerunt. Certo certius duodecim apostoli, praeter missio- nem divinam quam acceperant directe a Christo, donis charismatibus multis, et forsan omnibus, praediti erant, sed, rursus dico, alii, praeter ipsos, charisma possidebant apostolatus.
Multa adhuc exponenda essent de hoc gravi argumento ad omnem confusionem vitandam, sed tempus mihi deest.
Ex iis autem quae dixi consequitur verba lin. 4 « munera et mini- steria » in orationis contextum non quadrare, et verba lin. 10 quibus Petrus et apostoli in fundamento Ecclesiae consociantur, nullo testimo- nio biblico vere inniti iterum iterumque assero.
Lin. 20: « Ratione sacri apostolici primatus »: velim adici post vocem « primatus »: verae propriae que iuris dictionis . Quae verba bis inveniuntur in mirabili constitutione dogmatica I Concilii Vaticani ( Va- stor aeternus : de Ecclesia Christi, cap. I).
Lin. 23: episcopi appellantur successores apostolorum et id pluries repetitur in capite, iure quidem meritoque; sed ut recte haec veritas in- telligatur, valde utile esset — mea quidem humili sententia — decla- rare quid intersit inter potestatem duodecim apostolorum propriam, et potestatem quam apostoli successoribus transmiserunt.
Apostolis succedunt, ex voluntate Christi, episcopi in ordinario mu- nere (vel potestate) docendi, sanctificandi, regendi; sed missio ad omnes gentes, sine ulla limitatione, et praesertim donum infallibilitatis, quo singuli apostoli praediti erant, ad successores non transierunt.
Num. 12, linn. 31 et s.: « quos et apostolos nominavit, et ad instar instituit cuiusdam collegii ».
De episcoporum collegio est sermo quasi continuus, e. g. in pag. 27 octies nominatur; quod demonstrat quantum momentum collegio epi- scoporum tribuatur.
Nemo, procul dubio, prohibere intendit quominus episcopi, simul sumpti, collegium quoddam conficiant, et collegialiter (sit venia verbo), Summo Pontifice permittente, loquantur et agant, immo id utilitatem ha- bere potest, sicut iam valde utiles sunt conferentiae episcopales; sed usque ad hodiernum diem mihi — saltem mihi 1 — persuadere non potui lesum Christum constituisse collegium apostolorum, cuius haeres sit episcoporum collegium.
Verum quidem est apostolos vitam simul degisse cum Christo, ab ipsorum vocatione usque ad Christi passionem; verum quoque est in Evangeliis saepe apostolos appellari nomine collectivo: dcodexa; at eos.
86
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
ex Christi institutione, congregatos esse in societatem quandam seu in collegium proprie dictum, opinor ad fidem historiae non constare, eo vel magis quod cum apostoli se disperserint in varias mundi partes, ab anno aerae nostrae cir. 42 ad annum 67, numquam collegialiter quid- quam egerunt, praeter Concilium Hierosolymitanum, cap. XV Actuum Apostolorum descriptum, quod primum Concilium Oecumenicum ha- beri posset.
Pag. 26, lin. 2 et s., asseritur: « Episcopos in presbyteros gratiam de suae paternae plenitudinis abundantia transfundere ».
Hanc locutionem dicerem falsam, sed ne redactorem nimis offen- dam satis mihi est affirmare eam esse graviter impropriam. Usque adhuc de solo Christo audivimus omnes nos de plenitudine eius accepisse.
Pag. 26, linn. 15-20, legimus: « Circa episcopum, coetum coaptatum et concordem constituentes, agnoscant presbyteri cuncti etc. ».
Cur silentio praetermittitur oboedientia, quam iam antiquissimus Pater apostolicus S. Ignatius Antiochenus in septem epistulis suis tan- topere presbyteris inculcat, et pia Mater Ecclesia in extremo ordinationis sacerdotalis, saltem in ritu latino, ab omnibus qui facti sunt sacerdotes solemniter exquirit?
Inde a lin. 28 et deinceps : institutionem diaconatus tamquam per- manentis gradus hierarchiae ubi S. Sedes id opportunum censuerit, non infitior; sed minime adprobo quod subiicitur: praepositis Ecclesiae con- cedi facultatem decernendi utrum tales diaconi sacra caelibatus lege ad- stringantur necne.
Inde enim grave infligeretur vulnus caelibatui ecclesiastico, de quo hierarchia Ecclesiae latinae per plura saecula gloriata est et adhuc glo- riatur.
Pag. 29, linn. 9 et s.: mirum est quod asseritur, nempe apostolos missos esse, ut prophetarent gentibus et populis et regibus, non a Chri- sto sed a Spiritu Sancto!
Linn. 11-14: munus autem illud quod Dominus pastoribus populi sui commisit « verum est servitium seu diakonia apostolica ».
In schemate ministerio sacro, ut servitio in bonum animarum om- nium, multum insistitur, quod spero utile fore; sed vocabulum dianovla in Novo Testamento est omnino vagum, ita ut ei variae subsint signifi- cationes; etenim exprimit, praeter sacrum officium muneris ecclesiastici, officium ministrandi ad mensam, sublevationem egestati pauperum per eleemosynas, ministerium verbi, peculiare charisma ministrandi aliquo- modo Ecclesiae, etc.
N. 19, linn. 31-34: dicitur magisterium infallibile omnium episco- porum, una cum Romano Pontifice authentice docentium ut testium
CONGREGATIO GENERALIS XLI
87
fidei in veritatibus divinitus revelatis, tradendis, adhuc manifestius haberi in Concilio oecumenico.
Cur, quaeso / secundum doctrinam in omnes scholas nostras theolo- gicas receptam, non fit clara distinctio inter magisterium Ecclesiae ordi- narium — quod cotidie, Spiritu Sancto adsistente, infallibiliter docet — et magisterium extraordinarium quod praesertim in Concilio oecumenico exercetur?
Pag. 30, lin. 1 : statim post «Romanus Pontifex» addi velim « etiam solus », ut apertis significetur Romanum Pontificem, utpote totius Ecclesiae caput, vicem visibiliter gerentem Iesu Christi ad doc- trinam de fide vel moribus definiendam non indigere collegio episco- porum.
Eadem pag. 30, linn. 18-21 : sermo latinus qui hic adhibetur quodam- modo emendari debet, ut fiat clarius 3; sed quod mihi nullo modo placet est praescribi, saltem implicite / Romano Pontifici veritatis revelatae in- dagatio, adhibito etiam consilio theologorum et exegetarum. Profecto Summus Pontifex graviter peccaret si ad aliquam definitionem in re fidei vel morum procederet quin diligens studium et accuratam indaga- tionem praemittat; at si id, imprudenter quidem, omitteret, Spiritus Sancti adsistentiam, qua infallibilis est, non amitteret. Ceterum sugge- rere Romano Pontifici prudentiam minime decet.
Lin. 22: « novam vero revelationem publicam tamquam ad divinum fidei depositum pertinentem episcopi et Romanus Pontifex non acci- piunt ».
Non recte nova revelatio dicitur publica ; quaevis enim revelatio facta post apostolorum mortem, qua depositum divinae revelationis pro Ecclesia universa clauditur, est tantum privata. Dixi!
In textu scripto tradito-. 1 deest. 2 deest. 3 deest. 4 deest.
12
Em.mus P. D. ANTONIUS card. BACCI
Loquar tantum de par. 15, pag. 26 circa finem, id est de diaconis. Quae dicuntur de diaconis non omnia mihi probantur, immo aliquid mihi videtur non opportunum et 1 valde periculosum.
Hanc opinionem meam quam brevissime proponam. Censeo nempe opportunum non esse restituere diaconatum ut gradum permanentem ita ut exerceatur ut munus proprium in hier archia ecclesiastica. Ratio- nes, quae me movent ad hoc asserendum, hae sunt:
88
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
1. Non omnia, quae antiquiora sunt, etiam meliora sunt, ut nonnulli putant. Tempora mutantur itemque rerum condiciones mutantur, qui- bus Ecclesia quoque, quantum fas est, se accommodare conatur, ut aptius prospiciat saluti animarum procurandae, ut optime dixit em.mus card. Spellman .2
2. Hodie in Ecclesia latina diaconatus est tantum gradus necessarius ad ordinem sacerdotalem assequendum et ad legem caelibatus tenetur. Atqui si institueretur munus proprium et permanens diaconorum qui a lege caelibatus dispensari possent, non levia haberentur detrimenta ac pericula. Si hoc enim eveniet, hi diaconi facile rogabunt ecclesiasticam auctoritatem ut eos dispenset a lege caelibatus si iam non fuerint ante- quam ordinarentur dispensati. Itaque habebitur in Ecclesia corpus dia- conorum coniugatorum qui munus sacrum exercebunt, ac necessario etiam beneficio ecclesiastico f ruentur, quia beneficium propter officium.
Tunc quid continget? Haec profecto, mea sententia, contingent:
A) Necessarium ...3 erit nova seminaria constituere pro sacrorum alumnis, qui ad diaconatum tantum exercendum se praeparent; etenim valde inconveniens est sacrorum alumnos una simul instituere et educare, qui ad legem sacri caelibatus tenentur, et qui ab hac lege dispensari possunt. Hoc profecto explicatione non indiget, cum sit sole clarius.
B) Ac praeterea hoc ut certissimum censeo: nempe si diaconi in- stituantur cum proprio exercendo munere ac proinde cum adiuncto beneficio fruendo, cum possint a lege sacri caelibatus dispensari, nu- merus sacerdotum seu presbyterorum procul dubio decrescet, ac multum multumque decrescet. Si enim iuvenes, qui ad sacra capessenda munera vocantur, noverint se modo multo faciliore posse Ecclesiae servire et ecclesiasticos percipere proventus in diaconali munere, quod per se non exigit caelibatum, facile ad hoc munus transibunt. Idque etiam si eorum vocatio ad sacra munera exercenda valida 4 ac vera sit. Hoc eveniet propter humanam fragilitatem, cum praesertim agitur de iuventute, quae cerea volvitur ad ea, quae commodiora sint, nec gravia incommoda po- stulet. Non pauci igitur iuvenes qui reapse ad sacerdotium vocantur, hac de causa in diaconali exercendo munere et in consentaneo perci- piendo beneficio permanebunt.
Haec, quae dixi, intento animo considerate, venerandi Patres conci- liares. Viginti, plus quam viginti 5 et tres annos in seminario fui, primo 6 ut alumnus ac deinde ut moderator. Ex habita igitur experientia loquor.
C) Postremo, venerandi Patres conciliares, trepido animo vos ap- pello, ne velitis vulnus inferre legi sacri caelibatus; quod quidem eveni- ret si haec paragraphus, ut iacet, approbaretur, ut optime asseveravit em.mus card. Ruffini.
CONGREGATIO GENERALIS XLI
89
Ad praecavenda igitur haec detrimenta ac pericula gravissima, peto iterumque peto ut haec pars paragraphi ...7 vel corrigatur proposito modo, vel — quod multo multoque melius erit 8 — omnino expun- gatur.
Timeo ne, si fenestella hac de causa aperiatur, periculum sit ut non- nulli postea fenestram pandere velint. Quod Deus avertat!
Haec habui, venerandi Patres conciliares, quae sapientiae, medita- tioni ac prudentiae vestrae proponerem.
In textu scripto tradito : 1 immo. 2 deest. 3 profecto. 4 solida. 5 deest. 6 deest. 7 XV. 8 est.
13
Exc.mus P. D. AEMILIUS GUERRY Archiepiscopus Cameracensis
V enerabiles Patres,
Loquor in nomine episcoporum Galliae } Maximi ponderis est de- claratio a Concilio facienda de episcopatu ut sacramento. In pag. 25, exponitur breviter, quoad essentiale, quaestio sub aspectu doctrinae. Licet tamen aestimare hunc locum insufficienter ostendere quantum sit momentum istius decisionis conciliaris; non enim inde apparent huius positionis consequentiae, quarum paucis verbis duas tantum dicere in- tendimus.
Prima consequentia : quoad formationem cleri et quoad relationes inter sacerdotes et episcopum.
Radicaliter futura est in tractatu de Ordine mutatio.
Usque modo sacramentum Ordinis in presbyteratu inspiciebatur directe; postea tantum quaestio movebatur: quaenam potestas nova per episcopatum accedit.
In posterum, contraria erit via. Ex una parte, ab alto procederetur, id est ab episcopatu ut gradu supremo sacerdotii, de quo participant alii gradus: presbyteratus, diaconatus. Ex alia parte, non in linea pote- statum investiganda erit in primis quid proprium sit episcopatus, sed in linea doni supernaturalis et gratiae divinitus acceptae in consecratione per impositionem manuum et Spiritum Sanctum.
Testis est enim traditio Orientis christiani, necnon et consecratio episcopalis in omnibus liturgiis. Hic inveniunt sacerdotes firmum et
90
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
commovens fundamentum dependentiae erga sacerdotium episcopi qui, per ordinationem, eos admisit in participationem sacerdotii Iesu Christi, Mediatoris unici et Summi Sacerdotis. Dependentia igitur non mere iu- ridica, sed vitalis et filialis erga plenitudinem sacerdotii in episcopo; dependentia in qua fundatur etiam unitas presbyterii circa episcopum, tamquam sacramentum sacerdotis supremi.
Secunda consequentia : quoad relationes inter consecrationem episco- palem et collegium apostolicum.
Veritas quaedam maxima datur, quam asserere firmiter expediret, quae in schemate tacetur: nempe de consecratione episcopali. Haec est per quam fit incorporatio novi electi ad corpus episcoporum, ad « or- dinem episcoporum », intuitu missionis ad salutem omnium hominum, quam missionem Iesus Christus corpori apostolorum duodecim credidit cum Petro capite.
Ad hanc missionem, quam simul et coniuncte a Domino receperunt, apostoli etiam simul et coniuncte per Spiritum Sanctum virtutem ab alto acceperunt...2
Inde duo sequuntur maximi momenti:
1. Structura sacramentalis, et non primo et unice iuridica, fun- datur et stat communio omnium episcoporum inter se circa Successorem Petri.
2. Utpote membrum corporis episcopalis, in solido cum Summo Pontifice et sub auctoritate eius respondet episcopus, qua Evangelium ad mundum universum annuntiando antequam respondeat de propria dioecesi. Utpote membrum corporis episcopalis, huius est in Ecclesia sua particulari, in quam iurisdictionem accipit, universum mysterium Eccle- siae praesens facere.
Votum : quia maximi momenti est illa quaestio de episcopatu ut sacramento et ad omnem aequivocationem vitandam, votum proponimus ut clare et expressius Patres conciliares vellent declarare doctrinam de sacramentalitate episcopatus. Dixi!
In textu scripto tradito-. 1 In nomine episcoporum Galliae in coetu 2 oct. 1963. 2 (Act. 1, 4-9).
CONGREGATIO GENERALIS XLI
91
14
Exc.mus P. D. RAPHAEL GARCIA Y GARCIA DE CASTRO Archiepiscopus Granatensis
Venerabiles et carissimi Patres ,
1. In schemate constitutionis dogmaticae de Ecclesia cap. II, n. 14, pag. 25, affirmatur: 1) episcopatum esse gradum supremum sacramenti Ordinis; 2) propterea, numquam posse episcopum iterum simplicem sacerdotem fieri; 3) episcopum esse vi sacramenti presbytero superiorem.
Hae affirmationes, quae intime inter se connectuntur, continebantur iam in primo schemate...1 De ea, quae fundamentalis est inter illas, i. e. episcopum esse vi sacramenti presbytero superiorem, fatendum est posi- tionem contrariam communem fuisse in Medio Aevo, nempe episcopum esse presbytero superiorem solum vi iurisdictionis. Neque desunt theo- logi recentes qui talem sententiam sequantur, maxime post novas notitias et studia 2 recenter inventas. Unde sequitur agi de quaestione implicata, disputata, et nondum apta ad constitutionem dogmaticam.
Ut appareat quam haec quaestio implicata sit, animadvertatur theo- logos, qui affirmant episcopum esse presbytero superiorem solum vi iu- risdictionis, ad hanc theoriam recurrere, non solum ut explicent cur Sum- mi Pontifices potuerint presbyteris potestatem ordinandi aliquando con- cedere, verum etiam ut explicent — eo quod potestas iurisdictionis epi- scopo ordinanti substrahatur — casus reordinationum, qui historice frequentiores fuerunt, quam quod solet putari.
Argumentum liturgicum pro sacramentalitate episcopatus, quod sche- ma affert, non omnibus theologis videtur validum. Re vera, si ubicum- que manuum impositio et invocatio Spiritus Sancti habentur, sacramen- tum exsistit, dicendum esset ritum consecrationis diaconissarum sa- cramentum fuisse.
Ex alia vero parte, dignitas et magnitudo episcoporum in Ecclesia, quatenus successores apostolorum sunt, non eget definitione sacramenta- litatis episcopatus.
2. In schemate constitutionis dogmaticae de Ecclesia , cap. II, n. 15, pag. 26, formulae adhibitae referunt prorsus ordinem presbyteralem ad episcopalem plenitudinem. Quamquam hae formulae in omnibus sen- tentiis theologorum catholicorum explicari possunt, suggerunt tamen determinatam sententiam, utique valde probabilem, sed adhuc 3 disputa- tam, circa relationem inter presbyteratum et episcopatum: sententiam,
92
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
nempe, quae concipit presbyteratum tamquam participationem episco- patus, solum intelligibilem ab episcopatu procedendo.
3. In schemate constitutionis dogmaticae de Ecclesia , cap. II, n. 20, pag. 30, dicitur: « Ipsi (episcopi, nempe) sunt ministri sacrae ordina- tionis et ministri ordinarii Confirmationis ». His verbis videtur excludi posse presbyterum ministrum esse extraordinarium sacramenti Ordinis. Praeterquam quod hoc est etiam quaestio adhuc 4 disputata, non potest ignorari existentia quarumdam concessionum a Summis Pontificibus pre- sbyteris datarum, ut etiam alios presbyteros ordinarent.
Optamus ergo:
1. In n. 14, cap. II, schematis constitutionis dogmaticae de Eccle- sia, supprimi par. 1 a verbis « Ita episcopalis consecratio... » usque ad finem; atque etiam supprimi titulum eiusdem numeri (De episcopatu ut sacramento).
2. In n. 15, referatur ordo presbyteralis ad sacerdotium ipsius Chri- sti magis quam ad plenitudinem episcopalem, ut nuper innuebat em. mus card. Rufinih’
3. In n. 20, loco « Ipsi sunt ministri sacrae ordinationis et ministri ordinarii confirmationis », dicatur: « Ipsi sunt ministri ordinarii sacrae ordinationis et confirmationis ». Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 nondum reformato. 2 deest. 3 deest. 4 deest. 5 deest.
15
Exc.mus P. D. PETRUS VEUILLOT Archiepiscopus tit. Constantiensis in Thracia, eoad, c.i.s. Parisiensis
Venerabiles Patres,
In n. 13, pag. 24, agitur de successione apostolica episcoporum.
Omnibus patet quanti momenti sit illud argumentum, tam pro doc- trina ipsa de episcopatu, quam pro dialogo oecumenico: in hoc enim sistit una ex difficultatibus maioribus cum aliquibus fratribus seiunctis.
De hoc numero duas animadversiones facere vellem.
Prima animadversio-. Doctrina catholica de successione apostolica episcoporum fundatur in duobus argumentis, quae strictissimo nexu coniunguntur.
a) Verbum Domini, per quod apostolis propria missio concredi- tur, cum certitudine adsistentiae divinae: « Euntes ergo docete omnes
CONGREGATIO GENERALIS XLI
93
gentes... et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consum- mationem saeculi»...1 Haec autem missio et haec adsistentia manifeste sese extendunt ultra limites vitae terrestris apostolorum usque ad con- summationem saeculi.
b) Ipsum factum, in Scripturis declaratum, quod apostoli pro- priam missionem a Domino receptam illis cooperatoribus transmiserunt qui eorum successionem acceperunt. Sic scribit apostolus Paulus disci- pulo suo Timotheo: « Quae audistis a me per multos testes, haec com- menda fidelibus hominibus, qui idonei erunt et alios docere »...2 Eas- dem commendationes faciebat Paulus eodem Timotheo, praevidens quod post suam mortem 3 in novissimis diebus instarent tempora periculosa...4
In nostro schemate omnino desunt citationes illae Sacrae Scripturae. Immo periculum adest, ne ex primis lineis, nimis deductivis, huius n. 13, 5 institutio hierarchica prave intendatur. Videtur enim talis institutio probari ex quibusdam rationibus ex iure vel ex argumento convenientiae desumptis, non autem, ut decet, ex verbo Domini et ex ipso facto insti- tutionis, quae certissimum argumentum in hac materia proferunt.
Quapropter modificationem quamdam proponimus, quae exc.mo se- cretario Concilii tradere intendimus.
Secunda animadversio est de fundamento collegialitatis episcoporum.
Principale argumentum in hoc consistit, ut clare appareat quod epi- scopi, successores apostolorum, collegialitatem retinent tamquam unam ex notis apostolicis quae in episcopatu perdurat.
Certe omnia apostolorum privilegia episcopi non detinent, quod in nostro textu clare enuntiatur (lin. 20: potestas non quidem Ecclesiam fundandi sed sustentandi et pascendi).
Sed in hoc ipso n. 13, fortius ac clarius 6 affirmanda est collegialitatem illam episcopalem suum fontem proprium invenire in ipsa successione apostolica.
Clare autem apparet in Scripturis illa natura collegialis ministerii illorum virorum qui fuerunt primi cooperatores et successores aposto- lorum.
1. Vocabula quibus apostolus Paulus utitur ad designandos coadiu- tores suos apostolicos semper sunt vocabula quae collegialitatem illorum cum ipso apostolo in ministerio evangelico manifestant. Vocantur etenim saepe « cooperatores », « conmilitones » ( graece: aw-egyoi ...7, ovv-GTQaTLCoTrjq ..3). Immo Paulus etiam « apostolos » nominat Bar- nabam, vel Silam ...9, vel Andronicum, etc.w
2. Cooperatores illi cum apostolo Paulo intime coniunguntur in exercitio unius eiusdemque ministerii apostolici. Sic Paulus Timotheum appellat « fratrem nostrum et ministrum Dei in Evangelio Christi »...u
94
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
Eo ipso Paulus Timotheum coniungit ministerio ipsorum apostolorum, quod est, sicut dixit Scriptura ,n ministerium verbi et ministerium Evan- gelii...13
Pariter, cum Paulus de « ministerio iustitiae » loquitur ,..14, vel de « ministris Novi Testamenti non littera sed spiritu » ...ls vel de « coope- ratoribus Dei » ...16, haec omnia apostolus, tam de suis cooperatoribus, quam de seipso, eodem plane modo enuntiat.
Conclusio : Haec collegialitas episcoporum, ab origine Ecclesiae, ap- paret tamquam nota essentialis. Et quando id perspicitur, totus textus capitis nostri clarior efficitur.
Ideo necessarium videtur, huic n. 13 aliquid adiungere quod secre- tariatui proponitur. Dixi.
In textu scripto tradito: 1 (Mt. 28, 19-20). 2 (2 Tim. 2, 2). 3 deest.
4 (cf. 2 'Tim. 3, 1). 5 deest. 6 deest. 7 ( Phil . 2, 25; Coi. 4, 11; Rom.
16, 21; 2 Cor. 8, 23; Rhilem. 24). 8 ( Philem . 2). 9 ( 1 Thess. 2, 6).
10 et Iuniam {Rom. 16, 17). 11 ( 1 Tim. 3, 2). 12 {Act. 6, 4). 13 ( Eph .
3, 7; Coi. 1, 25; 2 Cor. 1, 19). 14 (2 Cor. 3, 9). 15 (2 Cor. 5, 6). 16 (2
Cor. 5, 20).
Animadversiones additae:
Propositio emendationis schematis de Ecclesia, cap. II, n. 13, pag. 24, linn. 15-30.
{De Episcopis successoribus apostolorum ). Ministerium illud sanctissimum a Domino Iesu apostolis concreditum est pro Ecclesia usque ad finem saeculi dura- tura, sicut promisit Dominus apostolis suis dicens: « Euntes ergo docete omnes gentes... docentes eos servare omnia quaecumque mandavi vobis: et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi » {Mt. 28, 19-20). Quapropter morte eorum temporali non erat terminandum.
Itaque, Ecclesiae consuluerunt apostoli etiam per successores, eadem divina potestate non quidem eam fundandi sed sustentandi et pascendi praeditos.
Apostoli etenim, qui ipsi collegialiter evangelium ministrabant, de instituendis successoribus, tanquam fratribus et cooperatoribus in suo apostolico evangelii mi- nisterio, curam egerunt. De qua cura Paulus apostolus testis est, cum, in novis- simis diebus tempora periculosa praevidens (cf. 2 Tim. 3, 1), ad cooperatorem Timotheum scribebat: « Quae audisti a me per multos testes, haec commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt et alios docere » (2 Tim. 2, 2).
Ministerium apostolorum fidem salutarem praedicandi supponit missionem di- vinam (cf. Rom. 10, 13-18; Io. 20, 21) annuntiandi laetum nuntium et manife- standi mysterium Christi eis pro omnibus gentibus revelatum (cf. Eph. 3, 5; Coi. 1, 26) ut Evangelium continenter et in omne tempus sit in Ecclesia totius vitae principium.
Quapropter suis successoribus commendarunt apostoli ut attenderent seipsis et universo gregi, in quo eos Spiritus Sanctus posuit episcopos regere Ecclesiam Dei (cf. Act. 20, 28). Qui... etc.
CONGREGATIO GENERALIS XLI
95
16
Exc.mus P. D. ANTONIUS VUCCINO Archiepiscopus tit. Apr ensis
Venerabiles Fratres ,
Loquor nomine septem Patrum quorum aliqui in regionibus missio- num degunt.
Perdurante sessione prima huius Sacrosanctae Synodi, olim em.mus D. S.R.E. card. Montini, nunc autem gloriose regnans Paulus VI/ in aliqua sua epistola pastorali dubium enuntiabat de opportunitate trac- tandi de divina revelatione in nostra sacrosancta Synodo, cuius indoles principaliter pastoralis est.
Insuper in congregatione generali XXIV, rev.mus D. Marty, arch. Re- mensis, vindicabat inclusionem schematis de divina revelatione in sche- mate de Ecclesia , quia Christus mediante Ecclesia sua hominibus tradit doctrinam revelatam.
Haec autem propositio duobus argumentis innititur, pastorali scii, et oecumenico.
Argumentum pastorale. Teste Scriptura, viget relatio vitalis inter divinam revelationem et sacramentum baptismi, nam Christus apostolos mittens dicebat: « Euntes in mundum universum, praedicate evange- lium omni creaturae. Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit »...2
In baptismo vero actus fidei praecedit sacramentum; in ipso autem sacramento infunditur virtus theologica fidei, cuius « obiectum quod » est veritas a Deo revelata, cuius nucleus et culmen mysterium redemptio- nis est, quod in Christo consummatum est. Scribit enim apostolus ad Romanos: « Quicumque baptizati sumus in Christo Iesu, in morte ipsius baptizati sumus. Consepulti enim sumus cum illo per baptismum, ut quomodo Christus surrexit a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus » {ad Romanos 3). Ad Galatas autem scri- bebat: « Omnes filii Dei estis per fidem quae est in Christo Iesu. Qui- cumque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis »...4
In ipso vero baptismo fides ab Ecclesia petitur et ab ea obtinetur, ita ut baptizatus, Christum induendo, membrum corporis sui efficiatur simulque veritati in Christo revelatae firmiter inhaereat. Haec autem ve- ritas, quae constituit nuntium evangelicum, ab ipso Christo apostolis tradita est, Domino dicente illis: « Accipietis virtutem supervenientis Spiritus Sancti in vos, et eritis mihi testes in Ierusalem et usque ad ulti-
96
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
mum terrae » {in Actibus Apostolorum 5). Vi igitur verbi dominici apo- stoli constituti sunt de iure « dispensatores mysteriorum Dei ». Omnia autem haec pertinent ad actionem pastoralem Ecclesiae. Propterea, sche- ma de divina revelatione, quod in libello schematum Concilii simile est nebulae erranti, Patribus propono ut in schemate de Ecclesia collocetur.
Argumentum oecumenicum. Inter catholicos et Reformationis secta- tores essentialis viget dissensio super fontem revelationis, quam primi in Scriptura et Traditione, ultimi autem in sola Scriptura includunt. Mihi videtur quod dissensio e medio tolletur quando utrimque consensus ha- bebitur de Ecclesiae natura. Certum est enim famosum illud dictum « sola Scriptura » ortum habuisse e conceptu de Ecclesiae natura cum Scriptura Sacra dissonante. Nos autem cum apostolo declaramus quod « Ecclesia Dei vivi est columna et firmamentum veritatis » (1 Tim.). Ecclesia etenim...6
Moderator: Exc.me Domine, velis loqui de cap. II huius schematis!
Orator: De cap. II loquor. Propterea loquendo de Ecclesia sua, quae est supra Petrum fundata, Dominus adiungebat: « et portae in- feri non praevalebunt adversus eam », quia « firmiter » aedificata est domus Domini supra firmam petram...7
Sequitur quod ad solam pertinet Ecclesiam ius et onus docendi veri- tates a Deo revelatas, cum ad solos apostolos Christus mandavit « docere omnes gentes », quos et « testes suos » constituit « usque ad ultimum terrae ». Ipsi vero apostoli « profecti praedicaverunt ubique, Domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis » ...8. Iam a principio ipsa Ecclesia discrimen operata est inter Scripturam a Deo in- spiratam et scripta apocrypha, quia ipsa sola est constituta a Domino pos- sessor, custos et interpres veritatis revelatae, quam sollicite custodit in verbo scripto et non scripto. Unde S. Augustinus dicebat: « Credo Evangelio quia credo Ecclesiae ». Unde illi omnes qui solam Scripturam confitentur esse unicum fontem revelationis, extra Ecclesiam vagantur, quia in vanum laborant qui conantur seorsum ab Ecclesia probare Scrip- turam Sacram esse verbum Dei. Unde enim negatores magisterii Eccle- siae acceperunt Scripturam Sacram ut verbum Dei nisi ab ipsa Ecclesia? Unde clare patet, quod ad fovendum opus oecumenicum, opportunius esset includere schema de divina revelatione in illo de Ecclesia.
Propono humiliter ut schema de divina Revelatione collocetur in schemate de Ecclesia .9 Dixi.
In textu scripto tradito : 1 deest. 2 ( Mc . 16, 15). 3 {Rom. 6, 3).
4 {Gal. 3, 27). 5 ( Act . 1, 8). 6 est corpus Christi, Spiritu Sancto vivifica-
CONGREGATIO GENERALIS XLI
97
tum, cuius caput est ipse Christus. Sed dicit Ioannes: « qui habet Filium, habet et Patrem ». Tota igitur sancta Trinitas manet in Ecclesia. 7 proindeque recte haec appellatur « columna et firmamentum veritatis». 8 ( Mc . 16, 20). 9 For-
sitan supradicta non habebunt beneplacitum fratrum Christianorum ab Ecclesia catholica seiunctorum, sed haec Sacrosancta Synodus adunata est ad proclamandam veritatem quam sola Ecclesia catholica, ut « columna et firmamentum veritatis » integram custodit et annuntiat hominibus per divinum magisterium. Ideoque humiliter propono Patribus conciliaribus ut schema constitutionis de divina reve- latione aliquantulum contractum ponatur in cap. II schematis constitutionis de Ecclesia ubi tractatur de episcoporum munere docendi.
Animadversiones additae:
De matre Ecclesia.
Hoc schema de Ecclesia non intendit, sicut iam a peritis dictum est, praesen- tare nobis tractum completum de Ecclesia, sed sibi proposuit respondere expecta- tioni et necessitatibus christianorum hodiernae aetatis enucleando aliqua puncta generalia sub aspectu positivo, pastorali et oecumenico. Meum propositum est insistere super certum aspectum Ecclesiae magis aptum ad movenda corda homi- num, quam mentem eorum praestringere totam imbibitam spiritu rationalistico et aliqua arrogantia scientifica inflatum, Olim iam ipse Dominus Iesus dicebat ad animam sanctam omnibus notam: « Ecce Cor qui tantum amat homines, qui parum amant illum» .
Legi et perlegi textum cap. I schematis nostri sed, o me miserum, confiteor pauca invenisse quae indole pastorali pollent. Indoles enim pastoralis mihi vi- detur oritur caritate, loquitur de caritate ad quam omnia referre oportet et ad caritatem suscitandam intendit. Tum recordatus sum illius sacerdotis qui post gravem lapsum, ab Ecclesia seiunctus, dicebat ad amicum suum: « Nunc, non sum nihil aliud quam quidam philosophus solitarius ».
Repentine venerunt in memoria verba Creatoris: « Non est bonum esse ho- minem solum. Faciamus ei adiutorium simile sibi » ( Gen . 2, 18).
Post vero lapsum filii sui misertus est Pater eius dando ei Matrem, quia sola Mater dolori filii sui potest indulgere.
O altitudo sapientiae et bonitatis Dei, qui mandat ad hominem lapsum Filium unigenitum, factum ex muliere assumendo et sibi sponsando naturam humanam simulque constituendo eam instrumentum perfectissimum salvationis humanae ipsemet moriendo ad peccata destruenda et resurgendo ad vitam reparandam. Etenim e latere Christi super lignum crucis dormientis orta est Ecclesia secundum illud Evangelistae: « Et aperuit lancea latus eius et exivit sanguis et aqua ». Quae verba concordant cum sacra liturgia ubi dicitur: « Ex corde scisso Ecclesia, Christo iugata, nascitur. Hoc ostium arcae in latere, est genti ad salutem positum. Ex hoc perennis gratia, ceu septiformis fluvius, stolas ut illic sordidas lavemus Agni sanguine ». Ipse vero Christus, sicut primus Adam de Eva dicebat videndo Ecclesiam e latere suo natam: « Hoc nunc est os ex ossibus meis et caro de car- ne mea ».
Legimus in Apocalypsi quod senex ille dicebat Ioanni: « Veni et ostendam tibi Sponsam, uxorem Agni. Et vidi sanctam civitatem Ierusalem, novam, descen- dentem de caelo a Deo, paratam, sicut Sponsam ornatam viro suo ». Paulus autem scribebat ad Galatas: « Illa autem quae sursum est Ierusalem, libera est, quae
98
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
est mater nostra » quae incedit gaudens quia « induit eam Dominus, Sponsus eius » vestimentis salutis quasi Sponsam ornatam corona. Unde Sponsus dicit ei: « Ecce tota pulchra es amica mea et macula non est in te ». Haec autem omnia facta sunt a Parasceve ad diem Resurrectionis Domini.
In die autem Pentecostes Ecclesia, Sponsa Agni, a Spiritu sui Sponsi foecun- data post orationem principis apostolorum coepit generare, ex aqua et Spiritu Sancto, pueros quibus nomen filiorum Dei imposuit. In posterum Mater Ecclesia suo divino Sponso iugata et Spiritu Sancto foecundata exercitura est ministerium maternae suae pietatis homines sanctificando per gratiam et ad finem eorum aeter- num eos manu materna eos ducendo.
Ipsa piissima Mater Ecclesia ministerio hominum a Spiritu Sponsi sui conse- cratorum per sanguinem Sponsi tradit hominibus vitam eius, id est gratiam quae purificat, vivificat, sanctificat et salvat.
Etenim, virtute Sanguinis Sponsi et effusione Spiritus eius Mater Ecclesia in lavacro Baptismi generat filios aeterno Patri, quae appellantur membra Corporis Christi. Postea corroborat filios suos per sacramentum Chrismatis ita ut fiant testes firmissimi Sponsi eius, simulque nutrit et facit crescere pueros suos carne et san- guine Sponsi, lavat etiam maculas eorum in ipso Sanguine Sponsi, dum eligit e filiis suis illos quos vocat dispensatores mysteriorum Dei. Denique oleo sancto ungendo filios suos ad ultima huius vitae pericula feliciter adeunda non derelin- quit eos sed pro eis rogat Dominum ut a peccatis solvantur et in aeterna taber- nacula collocentur. Ipsa Mater Ecclesia assumit responsabilitatem formare ad ima- ginem sui Sponsi pueros suos organizando cyclum liturgicum per quem instruit eos, nutrit et associat adorationi Sponsi sui inculcando animae eorum gratiam et spiritum Dei. A teneris iam annis docet filiis suis veritatem revelatam totaliter inclusa in Sponso suo qui dicebat de se: « Ego sum veritas. Ego sum Lux mundi ». Insuper exhortatur filios suos ad honorandos, glorificandos et imitandos sanctos et sanctas et speciali modo Reginam eorum.
Non relinquit solos pueros suos in semitis huius saeculi ubi multa pericula ex- pectant eos, conservando cum sollicitudine materna fidem, spem et caritatem in cordibus eorum simul cum omnibus aliis donis Dei, speciali autem modo ima- ginem divini Sponsi quae est summus thesaurus filiorum Dei.
Possunt inde filii sui dicere: « Omnia bona venerunt nobis pariter cum illa ». Ipsa pia Mater sine interruptione dicit ad filios suos verba apostoli; « Filioli mei quos iterum parturio donec formetur Christus in vobis » (Gal. 4, 19). Potest etiam adiungere: « Filioli mei, omnia vestra sunt et Pater aeternus et Filius meus Spon- sus et Spiritus Sanctus et Mater Dei et Ecclesia, Mater vestra, etiam virtutes et exempla sanctorum, doctrina Patrum, doctorum et sanctorum, testimonium marty- rum, zelus apostolorum et missionarium, omnia bona omnium saeculorum quae exstant in terris et in caelis, quia omnia facta sunt a Deo propter electos suos.
Amate ideo Matrem vestram Ecclesiam sicut ipsa amat vos cuius sola ratio existendi est salus vestra, felicitas vestra. Animadvertite ne Matrem vestram con- temnatis considerantes eam non ut Matrem sed ut novercam. Sic facientes iugum subiectionis vestrae erit leve et suave, quia ubi amatur exstat unanimitas et con- formitas voluntatum et cordium. Cavete vos a filiis meis qui cum levitate iudicant et condemnant et apud alienos calumniant Matrem eorum. Audite Matrem vestram quae desiderat videre omnes homines in sinu suo materno adunatos et congregatos. Etenim nomen meum originem trahit ab ipso Deo qui est caritas. Placet mihi
CONGREGATIO